برهمکنش سلنیوم و روی بر رشد و برخی ویژگی های بیوشیمیایی موسیر (Allium hirtifolium Boiss) در شرایط تنش خشکی

مقدمه: تنش خشکی مهمترین عامل کاهش دهنده عملکرد محصولات کشاورزی است. در این شرایط تغذیه گیاهی با استفاده از عناصری مانند سلنیوم و روی ممکن است با ثاثیر مثبت بر فرایندهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی میزان تحمل گیاه به تنش خشکی را بهبود دهند. در این ارتباط، آزمایشی با هدف بررسی اثر غلظت های مختلف ترکیب دو عنصر سلنیوم و روی بر خصوصیات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و تولید گیاه موسیر ایرانی (Allium hirtifolium Boiss .) در شرایط تنش خشکی اجرا شد.مواد و روش‎ ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ انجام شد. عامل اول، سطوح تنش شامل بدون تنش (با حفظ رطوبت ۸۵ درصد ظرفیت زراعی) و تنش خشکی (با حفظ رطوبت ۵۰ درصد ظرفیت زراعی) و عامل دوم، ترکیب عناصر سلنیوم و روی شامل Se۱Zn۱: شاهد، Se۲Zn۲: سه میلی­گرم در لیتر سلنیوم به علاوه ۵۰ میلی­گرم در لیتر روی، Se۳Zn۳: شش میلی­گرم در لیتر سلنیوم به علاوه ۱۰۰ میلی گرم در لیتر روی، Se۴Zn۴: نه میلی­گرم در لیتر سلنیوم به علاوه ۱۵۰ میلی­گرم در لیتر روی و Se۵Zn۵: ۱۲ میلی­گرم در لیتر سلنیوم به علاوه ۲۰۰ میلی­گرم در لیتر روی به ترتیب از منابع سلنات سدیم و سولفات روی بود.نتایج: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر تنش خشکی، ترکیب عناصر سلنیوم و روی و اثر متقابل تنش خشکی وترکیب عناصر بر محتوای رطوبت نسبی آب برگ، محتوای پرولین، محتوای مالون دی آلدئید، وزن تر برگ و وزن تر ریشه موسیر ایرانی معنی‎دار شدند. رنگدانه های فتوسنتزی (کلروفیل a، کلروفیل b و کارتنوئیدها) تحت تاثیر تنش خشکی قرار گرفتند (۰۱/۰ > P). اثر ترکیب عناصر سلنیوم و روی بر وزن تر سوخ و وزن تر سوخ خواهری در سطح احتمال یک درصد و اثر متقابل آنها در سطح احتمال پنج درصد معنی دار گردید. همچنین اثرات تنش خشکی و ترکیب سلنیوم و روی بر محتوای سلنیوم، روی و محتوای آلیسین سوخ موسیر ایرانی در سطح احتمال یک درصد معنی دار شد. در شرایط تنش خشکی، محتوای رطوبت نسبی آب برگ، محتوای پرولین در تیمار Se۳Zn۳ در مقایسه با به تیمار شاهد به ترتیب ۲۴ و ۹۴ درصد افزایش یافت. در هر دو شرایط رطوبتی، محتوای مالون دی آلدئید در همه تیمارهای تغذیه‎ای کاهش یافت. وزن تر برگ نیز در تیمار Se۳Zn۳ در مقایسه به تیمار شاهد افزایش معنی داری داشت و در غلظت های بالاتر کاهش نشان داد. وزن تر ریشه در تیمارSe۳Zn۳  مشابه شاهد بود و در غلظت بالاتر کاهش یافت. افزایش معنی‎دار وزن تر سوخ و وزن تر سوخ خواهری در تیمار Se۳Zn۳ نسبت به شاهد مشاهده شد. تنش خشکی محتوای رنگدانه های فتوسنتزی را نسبت به شرایط بدون تنش به شدت به طور معنی داری کاهش داد. در شرایط تنش خشکی، غلظت های بالاتر عناصر سلنیوم و روی محتوای این عناصر و محتوای آلیسین سوخ را کاهش دادند، به طوری که محتوای عناصر سلنیوم، روی و محتوای آلیسین سوخ نسبت به شرایط بدون تنش به ترتیب به میزان ۲۵، ۲۰ و ۴۶ درصد کاهش یافت.نتیجه ‎گیری: در این آزمایش، کاربرد شش میلی­گرم در لیتر سلنیوم به علاوه ۱۰۰ میلی گرم در لیتر روی بیشترین تاثیر مثبت را بر صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی گیاه موسیر داشت. این غلظت از ترکیب عناصر با بهبود ظرفیت آنتی اکسیدانی و افزایش توان فتوسنتزی میزان اختلال ناشی از تنش خشکی در شاخص های رشدی را کاهش داد و احتمالا با تقویت مکانیسم بیوشیمیایی باعث افزایش تحمل گیاه به تنش خشکی شد و نهایتا پتانسیل تولید و کیفیت محصول را بهبود بخشید. علاوه بر این، کاربرد توام دو عنصر سلنیوم و روی در شرایط بدون تنش نیز پتانسیل تولید سوخ و کیفیت سوخ­های تولیدی را از لحاظ محتوای سلنیوم ارتقا داد.

کلیدواژه ها:

پرولین ، تحمل به خشکی ، سوخ ، محتوی نسبی آب برگ ، موسیر ایرانی