براهین انی و شبه لمی خداشناسی در قرآن کریم

اثبات اصول اعتقادی در اسلام صرفا از طریق استدلال های متقن عقلی ممکن است و قرآن کریم در دعوت به توحید و معرفی صفات الهی، از استدلال های عقلی بهره برده و برهان به عنوان متقن ترین شیوه استدلال از حیث ماده و صورت، جایگاه ویژه ای در استدلال های قرآنی دارد. مسئله: براهین خداشناسی قرآن از چه نوعی هستند و آیا در قرآن برای اثبات و معرفی خدا از براهین لمی استفاده شده است یا خیر؟ روش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با مطالعه در آیات قرآن و تفاسیر معتبر، به بررسی و تحلیل انواع براهین خداشناسی در قرآن پرداخته است. یافته ها: بخش عمده براهین خداشناسی قرآن از نوع انی هستند که در آنها از معلول به علت، سیر شده است، اما با توجه به تعریف برهان لمی و به دلیل فقدان علت برای خدا، در قرآن از یراهین لمی استفاده نشده است. با این حال، قرآن در تبیین و اثبات صفات ثبوتی و سلبی خدا از نوعی استدلال غیر انی بهره برده که در این پژوهش «براهین شبه لمی» نامیده شده اند. نتیجه بر خلاف تصور برخی محققان، همه براهین خداشناسی قران انی نیستند و از براهین غیر انی (شبه لمی) برای خداشناسی هم استفاده شده، این براهین غالبا بر پایه تلازم ها و لوازم ذاتی سامان یافته اند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، برهان انی ، برهان لمی ، برهان شبه لمی ، خداشناسی