واکاوی علل اجتماعی و اقتصادی بحران افزایش قیمت بنزین در ایران و اعتصابات شهری در پاییز و زمستان ۱۳۴۳

این پژوهش به بررسی بحران اقتصادی-اجتماعی ناشی از سیاست افزایش ناگهانی قیمت فرآورده های نفتی در آذر ماه ۱۳۴۳ توسط دولت حسنعلی منصور می پردازد. مسئله اصلی تصمیم شتابزده دولت برای دوبرابر کردن قیمت بنزین به ۱۰ ریال در لیتر و نفت سفید ۳.۵ ریال و نفت کوره ۱.۲ ریال (به استثنای خوزستان) افزایش یافت آن هم بدون اطلاع رسانی و مشورت قبلی که منجر به اعتصاب رانندگان، افزایش قیمت کالاها و ناآرامی های شهری شد. سوال تحقیق این است که چرا این سیاست شکست خورد و چه پیامدهایی داشت؟ روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و بر پایه بازخوانی دقیق روند اتخاذ، اجرا و لغو سیاست از سوم آذر تا عقب نشینی در ۲۲ دی ماه با دستور شاه تمرکز دارد. یافته ها نشان می دهد شکست سیاست نه تنها از محاسبات اقتصادی نادرست بلکه از بی توجهی به ابعاد روانی-اجتماعی، نادیده گرفتن معیشت مردم و فقدان مکانیسم های مشورتی در نظام آمرانه ناشی شد. این بحران جایگاه دولت منصور را تضعیف کرد، شکاف بین حکومت و مردم را عمیق تر نمود و به عنوان زمینه ای برای ترور منصور در بهمن ماه ۱۳۴۳ عمل کرد.

کلیدواژه ها:

بحران بنزین ۱۳۴۳ ، حسنعلی منصور ، مشروعیت سیاسی ، اعتصاب شهری ، علل اجتماعی اقتصادی