پیش یابی اثر تغییر اقلیم بر نمایه های حدی دما و مراحل فنولوژیک محصولات کشاورزی شاخص در استان مازندران (ایران)

پیشینه پژوهش و هدف: حساسیت محصولات کشاورزی به نوسانات اقلیمی در پژوهش های مختلف تایید شده است؛ با این حال، بررسی تاثیر مدل های اقلیمی آینده بر مراحل فنولوژیک محصولات کلیدی استان مازندران که دارای تنوع اقلیمی و کشت های خاص است، همچنان یک نیاز پژوهشی باقی مانده است. بنابراین، هدف این پژوهش، برآورد تغییرات احتمالی در نمایه های حدی دما و تاثیر آن بر تغییر زمان بندی مراحل فنولوژیک محصولات کشاورزی شاخص استان مازندران تحت سناریوهای مختلف تغییر اقلیم است. روش ها: ابتدا دمای کمینه و بیشینه برای سناریوهای اقلیمی SSP۲۴۵ و SSP۵۸۵ و در دوره های آینده شبیه سازی و با روش های آماری مقیاس کاهی شد. سپس نمایه های حدی دما با ابزار RClimDex محاسبه شد و تغییرات نقاط شکست با آزمون پتیت تحلیل شده و در محیط GIS پهنه بندی شد. سپس با استفاده از داده های اقلیمی و گیاهی موجود و با بهره گیری از مدل ChillR، تغییرات فنولوژیک محصولات باغی (مرکبات، کیوی و هلو) و زراعی (برنج و کلزا) بر اساس سناریوهای SSP۲۴۵ و SSP۵۸۵ محاسبه شده و سپس با مراحل فنولوژیک محصولات در دوره پایه (۲۰۲۰-۲۰۰۰) مقایسه شد. نتایج: نتایج نشان داد که در آینده، نمایه های مربوط به گرما مانند افزایش روزهای گرم، شب های گرم و طول دوره گرما روند افزایشی معنی داری خواهند داشت، در حالی که نمایه های مربوط به سرما مانند روزهای یخبندان و طول دوره سرما کاهش می یابند. همچنین، یافته ها حاکی از آن است که افزایش دما موجب جابه جایی در فازهای سرمایشی و گرمایشی و در نتیجه تاخیر یا تعجیل در زمان شکوفه دهی محصولات مختلف خواهد شد و تغییر اقلیم ممکن است در برخی محصولات مانند کیوی، تاثیر مثبتی بر عملکرد داشته باشد. نتیجه گیری کلی: افزایش دما تحت سناریوهای آینده منجر به جابجایی فنولوژی گیاهان، تغییر تناسب زمین های زراعی و تاثیر بر سودآوری کشاورزی منطقه می شود که به آثار اقلیمی آینده، بر اهمیت تنظیم تقویم کاشت و استفاده از راهبردهای سازگاری اقلیمی در مدیریت پایدار کشاورزی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

Pettitt test ، Planting calendar ، Climate ، Plant ، Modeling ، Chilling requirement. ، آزمون پتیت ، تقویم کاشت ، اقلیم ، گیاه ، مدل سازی ، نیاز سرمایی.