نقد قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) بر اساس نظریه اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه

مسئله قابلیت ادراک در هوش مصنوعی (AI) یکی از چالش های بنیادین در تقاطع فلسفه ذهن و فناوری شناختی نوین است. این مقاله در پی نقد مبنای علم در سامانه های هوش مصنوعی بر پایه نظریه اتحاد عالم و معلوم در حکمت متعالیه است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-مقایسه ای و با تکیه بر مبانی فلسفه اسلامی، به بررسی مفهومی و انتقادی ماهیت علم در هوش مصنوعی و مقایسه آن با معرفت حضوری در حکمت صدرایی می پردازد. در نظریه اتحاد عالم و معلوم، علم نحوی از وجود است که مستلزم فاعلیت، تجرد نفس و حضور معلوم نزد عالم است، درحالی که هوش مصنوعی فقط داده ها را بدون آگاهی یا ادراک حضوری پردازش می کند. این تمایز نه تنها علم در AI را فاقد بنیاد وجودی و به منزله شبه ادراک نشان می دهد، بلکه پیامدهایی معرفت شناختی و اخلاقی دارد. با توجه به تحلیل ارائه شده، سامانه های هوشمند ماشینی به دلیل نداشتن علم حضوری، فاقد ویژگی هایی چون نیت، قصد، و مسئولیت پذیری اخلاقی اند. بنابراین، مفاهیمی فقهی چون قصد و تعمد نیز که مبتنی بر فاعلیت آگاهانه اند، در مورد AI مصداق ندارند و نمی توان احکام انسانی را بر آن ها بار کرد.

کلیدواژه ها:

علم حضوری ، اتحاد عالم و معلوم ، هوش مصنوعی ، AI ، تجرد نفس ، حکمت متعالیه