مصدریت یا مظهریت؛ واکاوی رابطه نفس با صور علمیه از صدرالمتالهین تا علامه طباطبایی

رابطه نفس با صور علمیه و تحلیل آن در حکمت اسلامی سابقه ای دیرینه دارد. این پژوهش درصدد بررسی نقش نفس در رابطه با صور علمیه در حکمت اسلامی، با تمرکز بر دیدگاه صدرالمتالهین و علامه طباطبایی است. روش این مقاله تحلیلی - مقایسه ای با استفاده از متون اصلی و تفاسیر فلسفی است. صدرالمتالهین با احداث مبانی ای چون حرکت جوهری نفس، اصالت وجود و تجرد صور علمیه توانست اثبات کند نفس نسبت به صور جزئیه یعنی صورت های حسی و خیالی، مصدر است و این نفس است که صورت های جزئیه را ایجاد می کند و در صور عقلیه نقش نفس، مظهریت است. ملاصدرا با مصدر دانستن نفس در صورت های جزئیه، بسیاری از اشکالات باب وجود ذهنی را پاسخ می دهد و راه حل های فلسفی خود را مبتنی بر آن ارائه می کند. همچنین در این مقاله نشان داده ایم که فلاسفه متعددی از اندیشمندان متاخر از صدرالمتالهین در این مسئله تابع صدرالمتالهین بوده اند، اما علامه طباطبایی با توجه به تحلیل خاص خود درباره ماهیت علم حصولی و با توجه به استحاله اتحاد قوه و فعل، نقش نفس را در تمام صور مظهریت دانسته است.

کلیدواژه ها:

مصدریت ، مظهریت ، صدرالمتالهین ، علامه طباطبایی ، نفس ، تجرید