بررسی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی و تاثیر آن در ترویج فرهنگ رضوی با استفاده از نظریه پی یر انسار

زبان و نمود آن درکلام و سخن ،بخصوص در جامعه ای که شهرت مردمان آن به ادب و هنر کلامی است نمی تواند فارغ از بعد و کارکرد سیاسی باشد دعبل خزاعی(۲۵۶-۱۴۸ه.ق) با عمر نزدیک به یک قرن خود ازکلام وشعر برای بسط فرهنگ ائمه وتقابل با فرهنگ سیاسی عباسی بهره گرفت وکارنامه موثری ازخود برجاگذاشت.مقاله حاضر با رویکرد تاریخی و توصیفی تحلیلی وبا روش اسنادی در صدد ارائه تصویری گویا از کارکردها ی کنش سیاسی گفتاری دعبل خزاعی شاعر اهل بیت در زمان حیات طولانی خود بویژه در عصر امام رضا علیه السلام است . چارچوب نظری مقاله حاضر رابطه زبان و ایدئولوژی دراندیشه پی یرانسار است. بر مبنای اندیشه وی، زبان به فعل سیاسی معنا وجهت می دهد. زبان، ابزار مهم عاملان سیاسی برای تحقق کنش شورش و انقلاب یا تثبیت است . یافته های مقاله حاضر نشان می دهد شعر سیاسی دعبل درکنش شورش در قالب هجو ونقد خلفای جور،از امویان گرفته تاعباسیان و در کنش تثبیت در قالب هایی چون مدح و رثای اهل بیت، ودفاع ازحقانیت آنان ،بیان سجایای معصومین و ستایش آیندگان ،بخصوص مدح و ستایش و رثای امام رضا علیه السلام ،دعبل را در تثبیت فرهنگ رضوی با کنش انقلابی وجلوگیری از چیره شدن فرهنگ مخالف اهل بیت ،نامدار کرده است .زبان شعری دعبل،ترسیم کننده مشروعیت گفتمان امامت،-باترسیم حقانیت،صلاحیت ،درعین مظلومیت معصومین صلوات الله علیهم و افشای ناراستی ها ،خیانتها، بی کفایتی ها و ظلم و جورحاکمان عباسی است .کنش انقلابی دعبل به نحوی است که به جای زبان پر رمز و راز و دیریاب؛ بابهره گیری از قصاید روشن و با صراحت بیان ؛ مخاطبان بی شمار سرزمین پهناور مسلمانان عصر خود را هدف قرار می داده است .

کلیدواژه ها:

دعبل ، امام رضا ، کنش سیاسی گفتاری ، مدح ، طنز ، هجو