بررسی تطبیقی گزارشات تاریخی درباره توپ بندی حرم مطهر امام رضا(ع)(به همراه معرفی یک نسخه خطی نویافته درباره توپ بندی)

بمباران حرم امام رضا(ع)بدست روس هادر دهم ربیع الثانی ۱۳۳۰ ق یکی از وقایع مهم تاریخی در مشهد به شمار می رود بنحوی که تا مدت ها به عنوان عاشورای ثانی مراسمی برگزار و اشعاری برای آن سروده شده است.هدف از نگارش این مقاله معرفی و بررسی محتوای رساله ای نویافته درباره بمباران حرم امام رضا(ع) می باشد. در همین راستا ابتدا مهمترین منابع موجود در این باره در ذیل رسمی شامل اسناد و غیر رسمی مانند کتاب و روزنامه معرفی می گردد.در ادامه به منظور فراهم سازی امکان بررسی تطبیقی محتوای آن ها با رساله مورد بحث، موضوعات اصلی در چند محور؛ انواع خسارات مالی و جانی،نحوه حمله به حرم و چگونگی استقرار توپها،تعداد گلوله های اصابت کرده به حرم و محل آن ،اعتبار سنجی اسناد و مدارک و انواع اشعار به جای مانده دسته بندی می شود و در هر قسمت اهمیت اطلاعات نسخه در قیاس با دیگر منابع مشخص می گردد.ساختار نسخه شناسی رساله و ارزشهای اطلاعاتی آن به صورت جداگانه نیز برای تاکید بیشتر بر اهمیت محتوا معرفی می گردد.بررسی یافته های پژوهش نشان می دهد که این نسخه تا کنون ناشناس بوده و اطلاعات آن در جایی استفاده نشده است. با توجه به شکل و شیوه ارائه اطلاعات ارائه شده، نویسنده از نزدیک در جریان واقعه بوده و تلاش نموده تا ضمن ارائه تصویر دقیق به صورت منصفانه به ابعاد مختلف آن بر اساس شواهد و اسناد بپردازد.برخی از اطلاعات کتاب مانند نحوه شروع شدن و وقایع منجر به بمباران با دیگر منابع مشترک است و در برخی محورها مانند افراد درگیر ،خسارات مالی و جانی،آرایش نیروهای نظامی و نحوه بمباران و اشعار به جای مانده واجد ارزش اطلاعاتی و در مواردی مانند سرانجام یوسف خان هراتی منحصر بفرد است.

کلیدواژه ها:

توپ بندی ، حرم مطهر امام رضا(ع) ، مشهد ، آستان قدس ، روس ، دوره قاجار