بازیابی جلوه های مضمونی حدیث سلسله الذهب در هنر رضوی (مطالعه موردی: آثار نگارگری معاصر ایران)

بنا به جایگاه مهم و مقدس پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) در وادی اعتقادات و ارزش های معنوی مردمان ایران، هنر دینی در این سرزمین از همان سده های اولیه هجری، مشتمل بر زیرمجموعه های تصویری گوناگونی گردید که هر یک به نحوی جامع، مطلوب و زیبایی شناسانه درصدد بازنمایی سیره آن بزرگواران بوده اند. هنر رضوی از جمله آنهاست که با ابتناء بر سیره امام رضا و اصول حاکم بر حیات زیسته ایشان شکل گرفت و دربردارنده آثار تجسمی متعددی همچون نگارگری گردید. در میان چنین آثار و نگاره های برجای مانده از سده های تاریخی، پژوهش حاضر به صورت مطالعه موردی بر نگاره های معاصر حول رویداد تاریخی ورود حضرت رضا به نیشابور و روایت گری حدیث سلسله الذهب از سوی ایشان متمرکز شده است. زیرا قصد دارد تا با خوانش و تجزیه و تحلیل آنها به مثابه اسناد مصور خاص موضوعی، ضمن آنکه جلوه های مضمونی حدیث را بازمی نمایاند؛ چگونگی وام گیری هنرمندان نگارگر از اندیشه، رفتار، گفتار و سیاق زندگانی حضرت را عیان سازد. یافته های حاصله از توصیف و تفسیر ساختار بصری این آثار با ابتناء به نظریه وسیوس ونگ حاکی از آنند که اگرچه هریک از نگارگران به شیوه ای خاص- از عینی گرایی گرفته تا انتزاعی- تجسم بخشی بدین رویداد را برگزیده و بر یکی از مضامین پیرامونی حدیث متمرکز شده اند. با این حال، همگی سعی داشته اند تا با خلق فضایی روحانی و قدسیت بخشیدن بدان (کتیبه نگاری و طراحی فرشته یا بال فرشته در پس زمینه) و کاربرد اصول بصری مشابه همانند پرسپکتیو مقامی، رنگ های ملایم جهت ترسیم چهره و جای دهی فرم اصلی (پیکره امام) در مربع شاخص ترکیب بندی آثارشان، بر اساسی ترین مضمون حدیث یعنی پیوند ناگسستنی توحید با امامت تاکید ورزند. همچنین سیره حضرت را در مواجهه با مردم به گونه ای جذاب نشان دهند.

کلیدواژه ها:

نگاره ، امام رضا(ع) ، حدیث سلسله الذهب ، هنرمند ، مضمون ، نظریه وسیوس ونگ