بررسی سهم بخش های اقتصادی در انتشار دی اکسیدکربن و میزان ناترازی اکولوژیکی در ایران با رویکرد رگرسیون کوانتایل

پژوهش حاضر با هدف تحلیل اثرات انتشار دی اکسیدکربن ناشی از بخش های مختلف اقتصادی بر کسری اکولوژیکی ایران طی دوره ۱۹۷۰ الی ۲۰۲۴ انجام شده است. در این راستا، از روش رگرسیون کوانتایل به عنوان رویکردی مقاوم در برابر ناهمگنی داده ها استفاده شده تا تفاوت اثرات در سطوح مختلف کسری اکولوژیکی بررسی شود. متغیرهای مدل شامل انتشار دی اکسیدکربن از بخش های کشاورزی، ساختمان، سوخت، صنعت، برق، فرآیندهای صنعتی و حمل ونقل است. بخش فرآیندهای صنعتی به انتشار ناشی از واکنش های تولیدی در صنایع سنگین نظیر سیمان، فولاد، آلومینیوم و مواد شیمیایی اشاره دارد، در حالی که بخش سوخت شامل فعالیت های مرتبط با استخراج، پالایش و تبدیل سوخت های فسیلی تعریف شده است. یافته های مطالعه حاضر نشان می دهد که انتشار دی اکسیدکربن در بخش های صنعت، فرآیندهای صنعتی و حمل ونقل در تمامی کوانتایل ها (۲۵/۰، ۵/۰ و ۷۵/۰) مثبت و معنادار بوده به طوری که افزایش انتشار آلاینده این بخش ها مستقیما کسری اکولوژیکی را شدت می بخشد. در مقابل، بخش های کشاورزی و ساختمان شدت تاثیرگذاری ضعیف تری داشته و در کوانتایل میانه اثر آن ها خنثی است. ضریب بخش سوخت در هر سه کوانتایل منفی بوده و نشان دهنده رابطه معکوس بین انتشار ناشی از فرآیندهای سوختی و کسری اکولوژیکی است. این نتیجه می تواند ناشی از استفاده ایران از سوخت های سنگین تر مانند نفت کوره و ذغال سنگ در برخی بخش های اقتصادی باشد. همچنین ضریب بخش برق تنها در چندک ۷۵/۰ معنادار است. نتایج حاصله بیانگر ناهمگنی اثرات آلایندگی بخش های اقتصادی بر کسری اکولوژیکی ایران است و نشان می دهد که تمرکز سیاست گذاران بر جایگزینی انرژی های تجدیدپذیر، افزایش بهره وری سوخت و اصلاح الگوی مصرف انرژی می تواند مسیر حرکت ایران به سوی پایداری اکولوژیکی را تسریع نماید.

کلیدواژه ها:

انتشار دی اکسیدکربن ، بخش های اقتصادی ، پایداری محیط زیست ، رگرسیون کوانتایل ، کسری اکولوژیک