کاربست معیارهای ارزیابی کیفیت علمی لینکلن و گوبا در تعیین روایی و پایایی پژوهش های کیفی

مقدمه: با گسترش مطالعات اجتماعی مبتنی بر رویکرد کیفی، ارزیابی کیفیت علمی این تحقیقات به یکی از مباحث محوری در روش شناسی تبدیل شده است. پژوهش های کیفی با اتکا بر تعامل مستقیم با مشارکت کنندگان، حضور پژوهشگر در میدان مطالعه و تمرکز عمیق بر کاوش معانی و تجربیات زیسته، در پی فهم لایه های پنهان پدیده های اجتماعی هستند. حال آن که معیارهای ارزشیابی تثبیت شده روش شناسی کمی این تصور را ایجاد کرده است که تحقیقات کیفی از معیارهای قابل اتکاء برخوردار نیستند. در پاسخ به این انتقادات، روش شناسان کیفی چارچوب ها و معیارهایی جایگزین برای سنجش کیفیت داده ها و نتایج کیفی ارائه داده اند؛ که با وجود ظرفیت های اکتشافی این رویکرد، مسئله اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده ها را تضمین نماید. آن چنان که معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا شامل باورپذیری، انتقال پذیری، اطمینان پذیری و تاییدپذیری به عنوان یکی از مهم ترین الگوهای ارزیابی کیفیت در تحقیقات کیفی، جایگاه برجسته ای در ادبیات روش شناسی یافته است.روش شناسی: این پژوهش با هدف بررسی روش های تعیین روایی و پایایی در مطالعات کیفی بر مبنای دیدگاه لینکلن و گوبا، تلاش می کند به منظور افزایش استحکام داده ها، در مطالعه ای ترویجی به روش تدوینی، به بازخوانی دانش موجود در حوزه روش شناسی تحقیق بر اساس چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا و راهبردهای دستیابی به هر یک از این معیارها بپردازد.یافته ها: یافته ها حاکی از آن است توجه به معیارهای لینکلن و گوبا توانسته اند به افزایش اطمینان مضاعف در تحقیق و ارتقاء سطح علمی آن بیافزاید. حال از آن جا که تضمین اعتبار و اعتماد در تحقیقات کیفی برای پژوهشگران از اهمیت بالایی برخوردار است، چارچوب لینکلن و گوبا توانسته است با ارائه مجموعه ای منسجم از معیارها و استفاده موثر از راهبردها موجب افزایش دقت و صحت یافته ها و انطباق آن با دیدگاه ها و تجربیات مشارکت کنندگان شود. بدین تعبیر، قابلیت اعتبار و اطمینان در تحقیقات کیفی به عنوان بستری برای ایجاد بینش های معنادار و پیشرفت دانش عمل نموده و محققان با پایبندی به چارچوب لینکلن و گوبا می توانند قابلیت اعتبار را با ایجاد حقیقت، قابلیت انتقال را با تعمیم پذیری در زمینه، قابلیت اعتماد را با تضمین ثبات و پایداری، و قابلیت تایید را در مقابله با سوگیری و ذهنیت، مورد ارتقاء و استحکام قرار دهند.بحث و نتیجه گیری: دستیابی به الگویی منسجم و پذیرفتنی برای ارزیابی کیفیت پژوهش ها، مستلزم انجام مطالعات بیشتر و گفت وگوی مستمر میان رویکردهای مختلف روش شناختی است. بدین منظور لینکلن و گوبا (۱۹۸۵) برای دستیابی به تصویری واضح از جایگاه پژوهش های کیفی در قلمرو علوم اجتماعی، معیارهایی را معرفی نموده اند؛ که در باورپذیری، انتقال پذیری، تاییدپذیری و اطمینان پذیری تحقیقات کیفی بر اساس ارزیابی علمی قابلیت اعتبار (روایی) و اطمینان (پایایی) داده های تحقیق موثر بوده است. حال آن که برای انطباق چهار معیار کیفی لینکلن و گوبا (باورپذیری، انتقال پذیری، اطمینان پذیری و تاییدپذیری) می توان:۱. به منظور افزایش باورپذیری از روش های تطبیق طولانی مدت، بررسی همتایان، بازنگری اعضاء، مستندسازی و مثلث سازی استفاده کرد. استفاده از این روش ها به درک عمیق از پدیده ها و فهم دقیق از تجربیات مشارکت کنندگان کمک می کند و شفافیت و اعتبار تحقیق را افزایش می دهد.۲. برای افزایش انتقال پذیری یافته های تحقیق از روش های توصیف غنی، توصیف عمیق زمینه، و نمونه گیری با حداکثر تنوع استفاده کرد. استفاده از این روش ها تمام جنبه های مرتبط (مثل شرایط اقتصادی، اجتماعی و تکنولوژیکی) را توصیف می کند و یافته ها را به جمیع جوانب زمینه موضوعی تحقیق تعمیم می دهد.۳. برای افزایش اطمینان پذیری از روش های پوشه نگاری، انعکاس دهی و پیگیری ارزیابی استفاده کرد. استفاده از این روش ها شفافیت فرایند تحقیق را افزایش می دهد و به دیگر پژوهشگران در بازسازی تحقیق کمک می نماید.۴. برای افزایش تاییدپذیری می توان از روش های بازبینی همتایان و بازنگری همکاران استفاده کرد. استفاده از این روش ها اعتبار یافته ها را افزایش می دهد و تایید می کند که یافته ها منعکس کننده شواهد و نه سوگیری های پژوهش گر بوده است.

کلیدواژه ها:

نحقیقات کیفی ، روایی و پایایی ، باورپذیری ، انتقال پذیری ، اطمینان پذیری ، تاییدپذیری