اقتصاد سیاسی رانتی-خام فروشی نفت و گاز: تحلیلی بر پیامدهای ساختاری و نهادی

خام فروشی نفت، به عنوان چالشی دیرینه، اقتصاد ایران را با مشکلات ساختاری عمیقی مواجه ساخته است. این پژوهش با هدف نقد اقتصاد سیاسی خام فروشی نفت در ایران و با اتخاذ رویکردی نهادگرایانه، به تحلیل پیامدهای ساختاری این پدیده می پردازد. در این راستا، با مرور انتقادی رویکردهای رایج مانند بیماری هلندی، دولت رانتی و نفرین منابع طبیعی، نشان داده می شود که این رویکردها به تنهایی قادر به تبیین جامع اقتصادسیاسی خام فروشی نفت در ایران نیستند. سپس، با بهره گیری از چارچوب نظری نهادگرایی و با بررسی شواهد تجربی، نقش نهادهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در تداوم خام فروشی نفت و پیامدهای آن تحلیل می شود. تمرکز اصلی بر این است که چگونه ساختار نهادی نامناسب، به جای تقویت تولید، نوآوری و کارآفرینی، اقتصاد ایران را به سمت وابستگی به درآمدهای نفتی، فرهنگ رانت جویی، و تضعیف بخش خصوصی سوق داده است. یافته های پژوهش نشان می دهند که غلبه بر چالش خام فروشی نفت در ایران، مستلزم اجرای اصلاحات ساختاری سیستمی گسترده در نهادهای سیاسی و اقتصادی، بهبود حکمرانی، تقویت مشارکت مردمی و افزایش سرمایه اجتماعی است. در غیر این صورت، تداوم وضعیت موجود، آینده ای مملو از بی ثباتی اقتصادی، ناکارآمدی و عقب ماندگی را برای ایران رقم خواهد زد.

کلیدواژه ها:

اقتصاد سیاسی ، خام فروشی ، نفت و گاز ، تحلیل نهادی