تحلیل عوامل آلودگی منابع آب زیرزمینی با رویکرد بررسی کمی و نمونه برداری (مطالعه موردی: مشهد)

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف شناخت عوامل اثرگذار بر کیفیت آب زیرزمینی مشهد، تاثیر کاربری اراضی و موقعیت جغرافیایی بر شاخص های فیزیکوشیمیایی، آلاینده های معدنی و آلودگی های آلی بررسی شده و بر اهمیت برنامه ریزی پایدار و حفاظت از منابع آبی تاکید شده است.مواد و روش ها: این پژوهش در فصل پاییز ۱۴۰۳ در مناطق مختلف شهر مشهد انجام شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار شامل دو فاکتور نوع کاربری اراضی (شهری–مسکونی، صنعتی، کشاورزی و مختلط (ترکیب چند کاربری)) و موقعیت مکانی (شمال، جنوب، شرق و غرب مشهد) اجرا گردید.یافته ها: در این مطالعه ویژگی های فیزیکوشیمیایی و شاخص های آلودگی آب های زیرزمینی مشهد بر اساس نوع کاربری و موقعیت جغرافیایی بررسی شد. در شمال مشهد، آب صنعتی بیشترین اسیدیته (۸/۲) و هدایت الکتریکی (۱/۲ دسی زیمنس بر متر) را داشت، در حالی که آب کشاورزی کمترین اسیدیته (۶/۸۲) و بیشترین بی کربنات (۲۴۸ میلی گرم در لیتر) و نیترات (۴۴/۸ میلی گرم در لیتر) را نشان داد. در جنوب، کاربری کشاورزی بیشترین اسیدیته (۷/۶)، هدایت الکتریکی (۱/۹۱ دسی زیمنس بر متر) و سولفات (۱۵۶ میلی گرم در لیتر) را داشت؛ همچنین بالاترین نیترات در مختلط (۴۵ میلی گرم در لیتر) و بیشترین فسفات در کشاورزی (۱/۳۷ میلی گرم در لیتر) ثبت شد. در غرب، بالاترین هدایت الکتریکی (۱/۷۴ دسی زیمنس بر متر) و فسفات (۲/۱۵ میلی گرم در لیتر) در کاربری صنعتی مشاهده شد و بیشترین بی کربنات (۰/۸۸ میلی گرم در لیتر) و نیتریت (۰/۸۸ میلی گرم در لیتر) مربوط به شهری و مختلط بود. در شرق، کاربری مختلط بالاترین اسیدیته (۸/۴۵) و هدایت الکتریکی (۱/۸۹ دسی زیمنس بر متر) را داشت؛ بیشترین نیترات (۴۴/۲ میلی گرم در لیتر) و آمونیوم (۲/۹۰ میلی گرم در لیتر) نیز در مختلط و کشاورزی دیده شد. نتیجه گیری: به طور کلی، کیفیت آب در مشهد بسته به نوع کاربری (کشاورزی، صنعتی، شهری و مختلط) متفاوت است؛ مناطق صنعتی معمولا دارای اسیدیته و فلزات سنگین بالاتری هستند، در حالی که مناطق کشاورزی و مختلط بیشترین مقادیر مواد مغذی و آلاینده های غیر فلزی را نشان می دهند.

کلیدواژه ها:

شاخص های فیزیکوشیمیایی ، فسفات ، فلزات سنگین ، کاربری اراضی و نیترات