تحلیل تغییرات زمانی-مکانی منابع اکولوژیکی شناسایی شده با روش تجزیه وتحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی و ارزیابی خدمات اکوسیستمی جنگل های هیرکانی

هدف: کاهش سطح و کیفیت زیستگاه و قطعه قطعه شدن اکوسیستم های جنگلی از جمله تهدیدات جدی و نگران کننده ای هستند که به کاهش تاب آوری این اکوسیستم ها منجر می شوند. تعیین و شناسایی مناطق منابع اکولوژیکی، نقش کلیدی در بهبود اتصال چشم انداز و ایجاد شبکه های اکولوژیکی دارد. این مناطق نه تنها زیستگاه های مناسبی برای موجودات زنده فراهم می کنند، بلکه در حفظ فرآیندها و عملکردهای اکولوژیکی نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند. در این مطالعه، با هدف شناسایی مناطق کلیدی برای حفظ اتصال اکولوژیکی و ارائه خدمات اکوسیستمی چندگانه در شبکه اکولوژیکی، از ترکیب روش تحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی (MSPA) و ارزیابی خدمات اکوسیستمی استفاده شد. بر این اساس، منابع اکولوژیکی شناسایی و روند تغییرات آنها در سال های ۲۰۰۲، ۲۰۱۳ و ۲۰۲۲ مورد ارزیابی قرار گرفتند.روش: برای این منظور، خدمات اکوسیستمی شامل ترسیب کربن، کنترل سیلاب و کیفیت زیستگاه با استفاده از نرم افزار InVEST مدل سازی شدند. سپس نتایج این مدل سازی ها با بهره گیری از روش وزنی فازی تلفیق شدند. در گام بعدی، مناطقی که ارائه دهنده بیشترین خدمات اکوسیستمی بودند با مناطق هسته شناسایی شده از طریق روش تجزیه وتحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی (MSPA) ادغام گردیدند. علاوه بر این، در تهیه نقشه کیفیت زیستگاه، مجموعه ای از عوامل تهدید و تاثیرگذار بر کیفیت زیستگاه مورد استفاده قرار گرفت تا رویکردی جامع ارائه شود که بر شناسایی مناطقی تمرکز دارد که از اثرات مخرب انسانی مصون مانده اند. در این راستا از داده های شاخص نور شب و سطوح نفوذناپذیر که نقشی کلیدی در شناسایی زیستگاه های با کیفیت بالا ایفا می کنند، نیز استفاده شد.یافته ها: نتایج تحلیل تغییرات زمانی نشان داد که منابع اکولوژیکی طی دوره زمانی مورد مطالعه، به میزان ۲۹۰۵۳ هکتار کاهش یافته اند و از نظر مکانی، بیشترین کاهش در شهرستان های عباس آباد، چالوس و نوشهر مشاهده شده است. بررسی تغییرات پوشش زمین نشان داد که مساحت طبقات ساخته شده ۱۲۴۷۳ هکتار و اراضی کشاورزی ۷۱۵۶ هکتار در این سال ها به طور قابل توجهی افزایش یافته است، در حالی که مساحت جنگل ها با کاهشی معادل ۳۲۷۲۳ هکتار روبه رو بوده است. علاوه بر این، نتایج تحلیل الگوی فضایی مورفولوژیکی نشان داد که کلاس هسته در سال های مورد بررسی بیشترین سهم را در منطقه مورد مطالعه داشته است.نتیجه گیری: بر اساس نتایج، ارزیابی نحوه توزیع فضایی خدمت اکوسیستمی چندگانه برای برنامه ریزی موثر حفاظت بسیار حیاتی است. یافته های این تحقیق می توانند نقش مهمی در برنامه ریزی و حفاظت از مناطق کلیدی در شبکه اکولوژیکی جنگل های هیرکانی ایفا کنند و به سیاست گذاران و مدیران در جهت مدیریت پایدار این مناطق کمک نمایند.

کلیدواژه ها:

جنگل های هیرکانی ، خدمات اکوسیستمی ، شبکه های اکولوژیکی ، منابع اکولوژیکی