اثر تغییرات اقلیمی و پوشش گیاهی بر تنوع و فراوانی پرندگان تالاب بین المللی گندمان و رتبه بندی عوامل تهدید کننده تالاب

هدف: تالاب گندمان در استان چهارمحال وبختیاری یکی از زیست بوم های حساس کشور است که کاهش ورودی آب، تغییرات اقلیمی، ورود پساب های کشاورزی و بهره برداری بی رویه منابع، پایداری این تالاب را به خطر انداخته است. هدف از این مطالعه تحلیل روند تغییرات اقلیمی و پوشش گیاهی تالاب گندمان و تاثیر آن بر تنوع و فراوانی پرندگان در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ و رتبه بندی عوامل تهدید کننده این تالاب است.روش پژوهش: داده های سرشماری پرندگان مهاجر در زمستان های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ جمع آوری و شاخص های تنوع شانون-وینر، سیمپسون و یکنواختی کامارگو محاسبه شد. شاخص نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) با استفاده از تصاویر ماهواره ای Landsat ۷ و ۸ در دوره مورد مطالعه استخراج شد. روند متغیرهای بارندگی سالانه، میانگین دمای سالانه، SPI، NDVI و شاخص های تنوع و یکنواختی با آزمون من-کندال و اثر متغیرهای اقلیمی و پوشش گیاهی بر فراوانی و تنوع پرندگان تالاب با تحلیل همبستگی پیرسون بررسی شد. عوامل تهدید کننده تالاب در طی عملیات میدانی و گزارش های موجود شناسایی و با فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) رتبه بندی شد.یافته ها: فراوانی پرندگان مهاجر در تالاب طی سال های مورد مطالعه نوسان قابل توجهی داشت و تعداد گونه ها از ۲۵ گونه در سال ۱۳۹۰ به بیشینه ۵۷ گونه در ۱۴۰۰ رسید. میانگین دمای سالانه روند افزایشی داشته (Z = ۲.۰, p = ۰.۰۵) و روند کاهشی معنی دار برای بارندگی (Z = -۲.۲, p = ۰.۰۲) و شاخص SPI  (Z=-۳.۷ , p=۰.۰۰) و روند تغییرات شاخص NDVI افزایشی و معنی دار (Z = ۲.۶,p = ۰.۰۲) بود.  شاخص سیمپسون، شانون-وینر و یکنواختی ها روند کاهشی را نشان دادند که بیانگر کاهش تنوع و غالبیت برخی از گونه ها است. همبستگی مثبت شاخص NDVI، با فراوانی، تعداد گونه و شاخص های تنوع و یکنواختی پرندگان مشاهده شد که می تواند نشان دهنده تراکم گیاهان آبزی بوده که به عنوان غذا، محل آشیانه سازی و پناهگاه توسط پرندگان مورد استفاده قرار می گیرد. همبستگی مثبت بارش و شاخص SPI با فراوانی و تنوع پرندگان نشان دهنده تاثیر مستقیم شرایط اقلیمی بر حیات موجودات در این منطقه است. تحلیل سلسله مراتبی نشان داد که چهار عامل برداشت آب کشاورزی (۰/۳۰)، خشکسالی (۰/۲۵)، ورود فاضلاب (۰/۱۳) و چرای دام (۰/۱۱) بیشترین وزن را به خود اختصاص داده اند.نتیجه گیری: به طورکلی، تالاب گندمان در طول دوره مطالعه با نوسانات شدید در تنوع پرندگان روبرو بود که تاثیر عوامل انسانی به ویژه برداشت بی رویه آب و ورود پساب ها به عنوان مهمترین تهدید این تالاب شناسایی شد، در حالی که تغییرات اقلیمی نقش تشدیدکننده داشته اند.

کلیدواژه ها:

تحلیل سلسله مراتبی ، خشکسالی ، پرندگان مهاجر ، تنوع گونه ای