اعتبارسنجی حدیثی اندیشه ظل اللهی سلطان

اندیشه ظل اللهی سلاطین تا سده های اخیر حیات داشته و اخبار ظل الله بودن سلطان مبنای مشروعیت بخشی به این باور قرار گرفته است. هدف نوشتار حاضر واکاوی این اخبار برای پاسخ به این پرسش است که اعتبار این گزارش ها چگونه می باشد؟ بدین منظور اخبار مذکور با روش توصیفی- تحلیلی به لحاظ مضمون، سند، تاریخ پیدایش و مقبولیت بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد نقل های امامیه غالبا ظل اللهی را به سلطان عادل نسبت داده یا در پی تحدید زمانی آن تا ظهور حضرت مهدی (عج) بوده اند. سند این منقولات ضعیف است و کهن ترین منبع یافت شده حاوی این گزارش ها متعلق به قرن سوم (ه.ق) است. شواهد موجود موید پذیرش اندیشه ظل اللهی توسط علمای متقدم برای سلاطین غیرماذون از جانب امام نیست؛ اما عملکرد برخی از عالمان متاخر در مواردی نشان از پذیرش این اندیشه دارد. گرچه این مقبولیت به چالش کشیده شده و در مجموع می توان گفت این اخبار از ابعاد بررسی شده مخدوش اند.

کلیدواژه ها:

ظل الله ، سلطان ، حدیث ، تحلیل سندی ، تحلیل دلالی