زیربناهای فلسفی و روش شناختی آزمایشگاه سیاستی؛ از واقع گرایی انتقادی و پس کاوی تا سیاست گذاری پیچیدگی محور

در سه دهه اخیر، آزمایشگاه سیاستی به عنوان یکی از رویکردهای نوظهور در سیاست گذاری عمومی مطرح شده است که بر تحولی پارادایم گونه در بنیان های هستی شناختی، معرفت شناختی و روش شناختی سیاست گذاری دلالت دارد. مسئله اصلی این مقاله، تبیین منطق معرفتی و روش شناختی آزمایشگاه سیاستی در گذار از سیاست گذاری خطی به حکمرانی یادگیرنده در شرایط پیچیدگی است. بر این اساس، هستی شناسی آزمایشگاه سیاستی بر واقع گرایی انتقادی و فهم لایه مند واقعیت اجتماعی استوار است؛ واقعیتی که در آن سازوکارهای علی پنهان و چندسطحی، رفتار کنشگران و پیامدهای اجتماعی را شکل می دهند. معرفت شناسی آن بر پس کاوی و به تبیینی تکیه دارد و داده ها را نشانه ای از سازوکارهای تولیدکننده پدیده ها می داند. از منظر روش شناختی، آزمایشگاه سیاستی ترکیبی از مدل سازی سیستم های پویا، شبیه سازی عامل مبنا، تحلیل شبکه ای و ارزیابی علی را برای فهم و اصلاح سیاست ها پیش از تعمیم بکار می گیرد. یافته های تحلیلی مقاله نشان می دهد آزمایشگاه سیاستی می تواند ضعف های سه سنت غالب تحصل گرایی، تفسیرگرایی و عمل گرایی را مرتفع کرده و زمینه استقرار حکمرانی انطباق پذیر و یادگیرنده را فراهم سازد. در پایان بحث می شود استقرار چنین رویکردی مستلزم بنیان نظری مستحکم، زیرساخت داده محور و سازوکارهای اعتمادساز نهادی است؛ امری که برای کشورهایی چون ایران با پیچیدگی اجتماعی بالا اهمیتی دوچندان دارد.

کلیدواژه ها:

آزمایشگاه سیاستی ، واقع گرایی انتقادی ، حکمرانی یادگیرنده ، سیاست گذاری پیچیدگی محور ، پس کاوی