نقش زنان در دفاع مقدس

علیرغم حدود و ثغور وظایف ذاتی و نقش ایجابی و حماسی زنان از منظر اسلام، اما نمود فعالیت و حضور زنان در دفاع مقدس بسیار متمایز و تامل برانگیز بود. از این رو از ابعاد مختلف قابل بررسی است؛ پرواضح است که زنان جامعه ما همراه با مردان و با مشارکت محسوس در بحران هایی که در گوشه و کنار کشور به ویژه در کردستان برپا شده بود را جزء وظیفه ذاتی خود دانستند، اما آنچه پس از ۱۸ ماه پیروزی انقلاب اسلامی زنان را به کمک و مساعدت بیشتر طلبید دوران دفاع مقدس و نقش ایجابی آنان در آن عرصه است که ۹۶ ماه نظاره گر اوج رشادت های زنان در کنار مردان این مرز و بوم بود بنابراین، به علت گستردگی حوزه فعالیت و فداکاری زنان و وسعت زوایای عملکردی آنان در عرصه دفاع مقدس به یقین احصاء و جمع آوری همه آن ایثارگری ها ممکن نیست. در این مجال سعی شده است فقط به بخشی از نقش های تاثیرگذار زنان با رویکردی توصیفی و اسناد تاریخی و کتابخانه ای پرداخته شود؛ بررسی مقدمه پس از پیروزی انقلاب اسلامی زنان شجاع و با بینش سرزمین ما هنوز درنگی نیاسوده بودند و سنگینی و تعب یک مبارزه طولانی علیه رژیم منحوس پهلوی را از جسم و روح خود بیرون نکرده بودند که بار دیگر بر خود تکلیف دیدند برای دفاع از حریم انقلاب اسلامی به ایفای نقش های تازه تر و موثرتر و در عرصه های جدیدتر بپردازند. پر واضح است که از مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان معاصر ایران و از حضور آنان در دفاع از کشور، بسیار سخن گفته شده است. اما بصورت تخصصی و مصداقی کمتر بدان پرداخته شده است. حوادث پس از پیروزی انقلاب اسلامی و به ویژه دفاع مقدس نیز از این قاعده مستثنی نیست. لذا از منظر رئالیسمی مشارکت زنان در دفاع مقدس، یک نگاه و تعارف سیاسی معمول نیست. مقاله حاضر می کوشد که با نگاهی نو و واقع بینانه، گوشه ای از فعالیت های همه جانبه و عملگرایانه زنان در دفاع مقدس را به مثابه یکی از مهم ترین رخدادهای مشارکتی تاریخ این مرز و بوم به تصویر بکشد. پایگاه و موقعیت اجتماعی و سیاسی زنان جامعه ما مبتنی بر نقش های شرعی و انگیزشی و شخصیتی آنان محسوب می گردد. از این رو نقش به رفتاری اطلاق می شود که دیگران از فردی که پایگاه معینی را احراز کرده است، انتظار دارند (غلامعباس توسلی، ۱۳۷۶). بر این اساس نظام اجتماعی تلفیقی از عناصر موجود در آن است که با نقش پذیری این عناصر در جهت تعادل و حصول اهداف و زندگی راحت تر صورت می پذیرد. لذا نظریه کارکردگراها بیان می کند که در شرایط مختلف همه عناصر در نظام اجتماعی از قبیل مدارس، خانواده، و دولت به سازگاری با هم گرایش دارند به این ترتیب که هر عنصر به حفظ ثبات کلی و همگانی کمک می کند (بهروان، ۱۳۸۵، ۳۶). با توجه به توضیحات مطروحه و نقش پذیری زنان ما بعنوان عنصری از جامعه پویا موارد ذیل قابل بررسی است. تجربه انقلاب اسلامی و جایگاه اجتماعی زنان از منظر اسلام باعث شد تا بخشی از نقش ها و کارکردهای تاثیرگذار زنان کشور ما به فعلیت بیانجامد و مشتمل بر موارد ذیل محقق و تسری یابد؛ الف: «نقش حماسی و رزمی» ب: «نقش معاضدتی روحی و عاطفی» ج: «نقش مشارکت مالی در کانون ها و ستادهای پشتیبانی» د: «نقش بهداشت و درمان» ه: «نقش جهاد تبیینی و روشنگری و اطلاعاتی» و: «نقش تنویر مبانی ایثار و از خودگذشتگی» ز: «نقش ترویج ابلاغ و اشاعه فرهنگ جهادی» ح: «نقش تاویل، تعریف، توصیف و توضیحی ادبیات مقاومت». شک موارد مطروحه بالا تنها بخش هایی از روس نقش پشتیبانی و نظامی زنان جامعه ما هستند که می توان هر کدام را بصورت جداگانه و مفصل تحلیل کرد و درباره آن سخن گفت. در هر صورت صحبت از ایثار و فداکاری بانوان این مرز و بوم مبحثی فراگیر است، چرا که تمامی بانوان ایرانی در دوران دفاع مقدس، البته در سطوح و درجات مختلف و متفاوت مشارکت تاثیرگذار و قابل تحسینی داشتند.