کاوش تجربه زیسته دانش آموزان در مواجهه با مداخلات رفتارگرایانه برای کاهش رفتارهای اعتیاد آور دیجیتال و تقویت مهارتهای زندگی واقعی

هدف پژوهش حاضر با هدف کاوش عمیق تجربه زیسته دانش آموزان دوره متوسطه در مواجهه با مداخلات رفتارگرایانه طراحی شده برای کاهش رفتارهای اعتیادآور دیجیتال و تقویت مهارتهای زندگی واقعی انجام شد. روش مطالعه با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری (IPA) و با مشارکت ۱۲ دانش آموز (۶ دختر و ۶ پسر) ۱۵ تا ۱۸ ساله شهر بهشهر که حداقل ۶ ماه در برنامه جامع «مهار دیجیتال و تقویت مهارتهای زندگی واقعی شامل مدیریت، تقویتی، قرارداد، رفتاری، خاموش سازی و آموزش مهارتهای دهگانه زندگی حضور مستمر داشتند اجرا شد. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق فردی (۷۵ تا ۱۱۰ دقیقه)، دو گروه متمرکز تکمیلی، دفترچه خاطرات هفتگی و یادداشت های میدانی پژوهشگر گردآوری و با پروتکل استاندارد IPA تحلیل شد. یافته ها پنج تم فرعی پدیدار شد: (۱) دنیای دیجیتال به عنوان «اتاق امن همیشه روشن»، (۲) مداخلات رفتارگرایانه به مثابه تهاجم و قطع عضو، (۳) دوگانگی عاطفی شدید، (۴) لحظات گسست و بیداری وجودی، و (۵) بازسازی هویت واقعی از دل خاکستر هویت دیجیتال. تم اصلی کلی تجربه به صورت «از دست دادن دنیای امن به سوی ساختن دنیای واقعی؛ سفری پر از دوگانگی، مقاومت و باززایی هویت» تبیین شد. نتیجه گیری مداخلات رفتارگرایانه سخت و طولانی مدت علی رغم ایجاد درد و مقاومت اولیه شدید می توانند بسترساز یکی از عمیق ترین تحولات هویتی دوران نوجوانی شوند و از خودمختاری کاذب دیجیتال به خودمختاری واقعی منجر گردند. یافته ها بر لزوم پذیرش دوگانگی عاطفی به عنوان بخش ضروری فرآیند تغییر و طراحی مداخلاتی تاکید دارند که علاوه بر کنترل رفتار، تجربه های زیستی معنادار واقعی را به طور همزمان فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

تجربه زیسته ، پدیدارشناسی تفسیری ، اعتیاد دیجیتال ، مداخلات رفتارگرایانه ، تحول هویتی