تبیین الگویی برای تحلیل سوگیری داده محور در سامانه های آموزشی هوشمند و تاثیر آن بر نابرابری فرصت های یادگیری

با گسترش سامانه های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی تصمیم های آموزشی بیش از پیش توسط الگوریتم ها و بر پایه داده های کاربران گرفته می شود داده هایی که اگر بازتاب نابرابری های تاریخی فرهنگی یا طبقاتی، باشند می توانند این نابرابری ها را در خروجی بازتولید یا حتی تشدید کنند. این مطالعه با رویکرد نظری تحلیلی و مرور انتقادی مقالات Q۱ سال های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ ابعاد اصلی سوگیری در سامانه های آموزشی هوشمند را شناسایی کرد سوگیری انتخاب و بازنمایی، داده سوگیری فرهنگی و سوگیری الگوریتمی سپس نشان داد این سوگیری ها در توصیه های یادگیری ارزیابی عملکرد پیش بینی موفقیت و دسترسی به منابع آموزشی به نابرابری منجر می شوند. مدل مفهومی پژوهش رابطه میان نوع داده ساختار، الگوریتم سازوکار تصمیم گیری و توزیع فرصت های یادگیری را توضیح می دهد و نقش متغیرهای مداخله گر مانند سواد دیجیتال، معلمان شفافیت الگوریتم و نظارت انسانی را برجسته می سازد. بر این اساس استقرار چارچوبی اخلاق محور و عدالت گرا برای طراحی و پایش این سامانه ها در ایران پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

سوگیری الگوریتمی ، سامانه های آموزشی هوشمند ، نابرابری فرصت های یادگیری ، عدالت آموزشی ، تحلیل داده محور