رهبری تطبیقی در مدیریت آموزش ترکیبی پسا کرونا

همه گیری ویروس کرونا در اواخر سال ۲۰۱۹ میلادی، بزرگ ترین اختلال آموزشی جهان در یک قرن اخیر را رقم زد. تعطیلی گسترده دانشگاه ها، مدارس و مراکز آموزش عالی، مدیران و رهبران آموزشی را ناگزیر به اتخاذ راهکارهای فوری و شتاب زده ای کرد که پیش تر هیچ فرصت طراحی نظام مند و بلندمدتی برای آن وجود نداشت. با عبور از بحران حاد کرونا و ورود به دوره پساکرونا، نظام های آموزشی دیگر نمی توانند به مدل سنتی حضوری بازگردند، زیرا فناوری های دیجیتال، انتظارات ذی نفعان و الگوهای یادگیری به طور بنیادین دگرگون شده اند. در این میان، مفهوم «آموزش ترکیبی» به عنوان یک رویکرد پایدار و انعطاف پذیر، جایگاه محوری یافته است. اما مسئله اساسی آن است که مدیریت و رهبری این نوع آموزش، به سادگی قابل انجام با الگوهای فرماندهی-کنترلی سنتی یا رهبری تحول آفرین معمول نیست، بلکه نیازمند نوع خاصی از کنشگری به نام رهبری تطبیقی است. رهبری تطبیقی (Adaptive Leadership) که ابتدا توسط رونالد هیتفیلد در حوزه مدیریت عمومی مطرح شد، بر توانایی شناسایی شکاف بین ارزش های مورد ادعا و رفتارهای واقعی، مواجهه با چالش های تطبیقی (نه صرفا فنی)، و توزیع هوشمندانه اختیار در میان اعضای سازمان تاکید دارد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش فراترکیب (Meta-Synthesis) مطالعات انجام شده بین سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ را مورد مداقه قرار داده است. یافته های اولیه نشان می دهد که بحران کرونا به مثابه «آزمایشگاه طبیعی» عمل کرد که در آن بسیاری از مدیران آموزشی ناخواسته تمرین رهبری تطبیقی کردند، اما بدون چارچوب نظری منسجم. مقاله حاضر با هدف تدوین الگوی بومی شده رهبری تطبیقی برای مدیریت آموزش ترکیبی در نظام آموزشی ایران (با تاکید بر دانشگاه ها و مراکز علمی) نگاشته شده است.

کلیدواژه ها:

رهبری تطبیقی ، آموزش ترکیبی ، مدیریت آموزشی ، پساکرونا ، چالش های تطبیقی ، تحول دیجیتال در آموزش