تحلیل حساسیت پذیری زمین لغزش و اولویت بندی عوامل موثر با رویکرد ترکیبی AHP و GIS : مطالعه موردی منطقه مهاباد

شناسایی دقیق عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش و تعیین میزان اهمیت نسبی هر یک، گامی اساسی در مدیریت ریسک بلایای طبیعی است. این پژوهش با هدف تحلیل نقش عوامل طبیعی و انسانی در پهنه بندی خطر زمین لغزش در حوزه آبخیز سد مهاباد (آذربایجان غربی) انجام شد. در این مطالعه، ۹ عامل کلیدی شامل شیب، جهت شیب، ارتفاع، زمین شناسی، کاربری اراضی، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه، فاصله از گسل و بارندگی مورد بررسی قرار گرفتند. برای وزن دهی به عوامل، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و با بهره گیری از نظرات ۸ کارشناس خبره استفاده گردید که نرخ ناسازگاری آن ها کمتر از ۰.۱ تایید شد. نتایج نشان داد که شیب با وزن ۰.۲۴۷ و فاصله از جاده با وزن ۰.۲۳۸ به ترتیب مهم ترین عوامل طبیعی و انسانی موثر بر زمین لغزش در منطقه هستند. همچنین، واحدهای زمین شناسی «پادگانه های آبرفتی قدیم» و سازند «شمشک» بیشترین همبستگی را با وقوع لغزش داشتند. نقشه نهایی پهنه بندی نشان داد که حدود ۱۳.۶۳٪ از مساحت منطقه در کلاس خطر «خیلی زیاد» و ۹.۸۸٪ در کلاس «زیاد» قرار دارند. این نتایج نشان می دهد که فعالیت های انسانی، به ویژه احداث جاده، نقش قابل توجهی در تشدید ناپایداری دامنه ها ایفا می کنند و باید در برنامه ریزی های آینده مد نظر قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

تحلیل سلسله مراتبی (AHP) ، پهنه بندی خطر ، عوامل موثر زمین لغزش ، GIS ، سد مهاباد ، مدیریت ریسک.