آشنایی با نقشه دانشی مدیریت فناوری و نوآوری در ایران

این پژوهش با هدف آشنایی با نقشه دانشی مدیریت فناوری و نوآوری در ایران و تحلیل وضعیت موجود این حوزه با به کارگیری رویکردی ترکیبی انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر گردآوری داده ها، ترکیبی (آمیخته) از نوع اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی با استفاده از روش مطالعه مروری نظام مند و تحلیل مضمون، ۴۵ منبع منتخب فارسی و انگلیسی تحلیل شد. در بخش کمی، با روش علم سنجی و با استفاده از نرم افزارهای VOSviewer و NVivo، داده های ۸۵۰۳ مقاله نمایه شده پژوهشگران ایرانی در پایگاه های Scopus و Web of Science در بازه ۲۰۱۹-۲۰۲۴ مورد بررسی قرار گرفت. یافته های کیفی در قالب یک چارچوب مفهومی شامل ۳ مضمون اصلی (کاربردها، چالش ها و الزامات) و ۹ مضمون فرعی سازماندهی شد. مهم ترین چالش ها فقدان فرهنگ اشتراک گذاری داده و ناپیوستگی سامانه های اطلاعاتی بودند. یافته های کمی حاکی از رشد کمی قابل توجه (۱۲% متوسط سالانه) اما با کاهش شاخص های کیفیت (کاهش میانگین استناد از ۵.۲ به ۲.۱) بود. تحلیل شبکه ساختاری پراکنده (تراکم ۰.۰۳۵) با تمرکز حول چند قطب اصلی (دانشگاه تهران و صنعتی شریف) را نشان داد. همچنین شکاف عمیقی بین اولویت های ملی و تولیدات علمی در حوزه های استراتژیک (مانند نفت و گاز) شناسایی شد. پژوهش نشان می دهد که تحقق نقش راهبردی نقشه های دانشی در مدیریت فناوری و نوآوری ایران، مستلزم گذار از نقشه های ایستای توصیفی به سمت ایجاد یک پلتفرم ملی پویا است. این گذار نیازمند تحقق سه شرط اساسی است: (۱) توسعه زیرساخت داده و حکمرانی یکپارچه، (۲) اصلاح نظام های ارزیابی و انگیزشی به نفع کیفیت و اثرگذاری، و (۳) توانمندسازی نیروی انسانی و نهادهای واسط. این مطالعه چارچوبی برای اقدام سیاستی و مدیریتی در این مسیر ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

نقشه دانشی مدیریت فناوری و نوآوری ، علم سنجی ، تحلیل شبکه ، ایران