بررسی سیر تاریخی پیدایش و تحول معنایی فن توریه و مصادیق آن در متون علم بلاغت

توریه یکی از با ارزشمندترین فنون و هنری ترین آرایه های بدیعی به شمار می رود. این آرایه در طول حیات خویش، همچون هر پدیده دیگر با فراز و نشیب هایی روبه رو گردیده و دچار تغییر و تحولاتی شده تا به یک تعریف کامل و مستقل دست یافته است. این جستار بر آن است که سیر تطور این آرایه بدیعی را از آغاز پیدایش آن تا عصر حاضر به طور مفصل شرح دهد و ارتباط آن را با آرایه های دیگری که در مضمون و محتوا با آن شباهت دارند بیان کند. برآیند نهایی این جستار نشان می دهد که توریه از همان دوره های آغازین شعر و ادب در آثار شعرا و نویسندگان به کار رفته است؛ اما نخستین کسی که توریه را به عنوان یک صنعت ادبی معرفی کرد ابن رشیق قیروانی اندیشمند بزرگ قرن پنجم هجری در کتاب «العمده» بود و اولین بار در کتاب «سرالفصاحه» ابن سنان خفاجی در معنی اصطلاحی خود به کار رفت. نکته دیگر اینکه توریه به دلیل شباهت معنایی و محتوایی با صنایع ادبی دیگر، مانند توجیه، تخییل، مغالطه، توهیم و ابهام، در دوره های مختلف، گاه با آنان درآمیخته و به نام آنها خوانده شده است؛ همچنین به عقیده برخی از علمای بلاغت توریه در بعضی موارد می تواند استعاره، مجاز مرسل، اسلوب حکیم و کنایه باشد.

کلیدواژه ها:

توریه ، ایهام ، مغالطه ، توجیه ، تخییل