سیر تحول شهری اهواز؛ از تاریانا ی هخامنشی تا سوق الاهواز در دوره اسلامی

پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل سیر تحول کالبدی و فضایی شهر اهواز از دوران باستان تا سده های میانه اسلامی می پردازد. این شهر که امروزه بیشتر با هویت صنعتی و نفتی معاصر خود شناخته می شود دارای پیشینه ای غنی است که ریشه در ایستگاه های راهبردی هخامنشی دارد. هدف اصلی این مقاله واکاوی دگردیسی ریخت شناسی شهری اهواز و نقش اقتصاد سیاسی فضا در گذار از "تاریانا" ی باستانی به کلان شهر سوق الاهواز در دوره اسلامی است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه ای متون جغرافیای تاریخی و گزارش های باستان شناسی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که شکل گیری و شکوفایی اهواز تابع تعامل دیالکتیکی محیط جغرافیایی (رود کارون) و اراده سیاسی حکومت ها بوده است. ساختار شهری در دوره ساسانی هرمزد اردشیر با تکیه بر مهندسی آب و سدسازی به اوج انسجام کالبدی و تفکیک طبقاتی رسید. با ورود اسلام تغییرات دموگرافیک و اقتصادی منجر به شکل گیری سوق الاهواز گردید که کانون تجارت جهانی نیشکر و یک جامعه تمام عیار آب سالار بود. در نهایت تلفیق بحران های اکولوژیک، فقدان مدیریت متمرکز زیرساخت های هیدرولیکی و ناآرامی های اجتماعی نظیر شورش زنگیان به زوال و فروپاشی کالبدی این شهر در اواخر دوره عباسی انجامید.

کلیدواژه ها:

اهواز ، تاریانا ، سوق الاهواز ، جغرافیای تاریخی ، ریخت شناسی شهری