بررسی تطبیقی مقاومت در دو رمان جای خالی سلوچ محمود دولت آبادی و «ساقه بامبو» اثر سعود السنعوسی

این پژوهش با تکیه بر آرای میشل فوکو در چارچوب پساساختارگرایی به مطالعه تطبیقی بازنمایی مقاومت در دو رمان جای خالی سلوچ از محمود دولت آبادی و ساقه بامبو از سعود السنعوسی می پردازد. هدف اصلی، واکاوی چگونگی بر ساخت سوژه مقاوم در تقابل با گفتمان های قدرت و دانش مسلط در بسترهای فرهنگی اجتماعی ایران و کویت است. تحقیق حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی و از نوع کتابخانه ای انجام شده است. پژوهش بر مفاهیم بنیادین فوکو شامل پیوند قدرت دانش گفتمان تکنیک های خود و وانمودگی استوار است. تحلیل متن دو زمان بر اساس خوانش فوکویی و با تمرکز بر سازوکارهای تولید معنا و مناسبات قدرت صورت گرفته است. بررسی تطبیقی دو اثر نشان می دهد که شخصیت «مرگان» در جای خالی سلوچ مقاومت را در قالب پایداری منفعلانه و حراست از بنیان خانواده در برابر گفتمان سلطه اقتصادی-اجتماعی دهه ۱۳۵۰ ایران تجسم می بخشد؛ در مقابل شخصیت هوزیه عیسی در «ساقه بامبو»، مقاومت را در فضای هویتی دوپاره و میان فرهنگی فیلیپین و کویت و از طریق بازتعریف «خود» در میان گفتمان های متعارض سنت و مدرنیته بازنمایی می کند. در هر دو رمان مقاومت نه در شکل طغیان آشکار سیاسی بلکه در منازعه بر سر بازتعریف هویت، بدن و زیست جهان روزمره در برابر سازوکارهای انقیادساز جلوه گر می شود. خوانش تطبیقی دو رمان از منظر فوکویی، درک مفهوم مقاومت را از سطح کنش های تقابلی صرف فراتر برده و آن را به مثابه عملی گفتمانی و سیال معرفی می کند. این پژوهش آشکار می سازد که ادبیات داستانی معاصر ایران و کویت علیرغم تمایزات، بافتی در بازنمایی مقاومت به عنوان «آزادی در معناسازی و نه صرفا رهایی از قدرت» همگ گرایی معنایی چشمگیری دارند.

کلیدواژه ها:

گفتمان قدرت و مقاومت ، فوکو و تحلیل ادبی ، هویت های دورگه و انقیاد ، جای خالی سلوچ ، ساقه بامبو