بازنمایی زن در رمان «گلنار» و آیینه اثر محمد اعظم رهنورد زریاب و «فیروزه» اثر جلال اکرامی؛ مطالعه ای تطبیقی

بازنمایی جایگاه زن در ادبیات داستانی معاصر افغانستان و تاجیکستان یکی از مهمترین عرصه های بررسی تحولات اجتماعی و فرهنگی این دو سرزمین است، ادبیات به ویژه، رمان بستری برای بازتاب ساختارهای قدرت، ستم جنسیتی، و تلاش زنان برای بازیابی هویت فردی و اجتماعی خویش به شمار می رود. در این مقاله با رویکرد جامعه شناسی ادبی و نقد فمینیستی به تحلیل تطبیقی دو رمان گلنار و آیینه اثر محمداعظم رهنورد زریاب از افغانستان و فیروزه اثر جلال اکرامی از تاجیکستان پرداخته شده است. روش پژوهش به طور عمده تحلیل محتوا و مقایسه تطبیقی است و ابزار پژوهش شامل مطالعه متنی و تحلیل ساختارهای اجتماعی و فرهنگی در هر دو رمان می باشد. نتایج بررسی نشان می دهد که هر دو نویسنده زن را در بستر جامعه ای مردسالار و گرفتار در محدودیت های تاریخی و سیاسی ترسیم می کنند؛ اما شیوه مواجهه و نوع کنش زن در این دو رمان متفاوت است. در گلنار و آیینه زن در جست وجوی رهایی فردی و معنوی است و از خلال درد، فقر و محرومیت به خودآگاهی می رسد؛ در حالی که در فیروزه زن به عنوان نماد ملت و مقاومت جمعی در برابر نظام استبدادی و فروپاشی ارزش های اجتماعی تصویر می شود. تفاوت زمینه های فرهنگی افغانستان و تاجیکستان و تاثیر مستقیم تحولات سیاسی در شکل گیری شخصیت زن در هر دو اثر مشهود است. با این حال، هر دو نویسنده کوشیده اند تا چهره ای انسانی، آگاه و فعال از زن ارائه دهند که برخلاف کلیشه های سنتی خودآفرین و اندیشمند است.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، زن ، نقد فمینیستی ، جامعه شناسی ادبی ، رهنورد زریاب ، جلال اکرامی ، گلنار و آیینه ، فیروزه