تحلیل فضایی آماری نقش جوامع روستایی در احیای تالاب گاوخونی با استفاده از GIS و SPSS

تالاب گاوخونی طی دهه های اخیر با بحران شدید زیست محیطی مواجه شده و بخش بزرگی از پهنه آبی خود را به دلیل ترکیبی از عوامل انسانی و اقلیمی از دست داده است. این پژوهش با رویکردی ترکیبی به تلفیق تحلیل های فضایی محیطی با تحلیل های آماری اجتماعی پرداخته است تا نقش جوامع روستایی، تغییرات کاربری اراضی و حکمرانی آب را در بروز این بحران و همچنین ظرفیت آنها را در احیای تالاب بررسی کند. در بخش فضایی داده های سری زمانی بلندمدت (مانند ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲) از طریق سامانه Google Earth Engine و تصاویر Landsat/Sentinel تحلیل شد. نتایج نشان می دهد که گسترش اراضی کشاورزی و توسعه مناطق شهری بیش ترین سهم را در کاهش رواناب، افت جریان ورودی و افزایش تبخیر و تعرق حوضه داشته اند و اثر آنها از عوامل اقلیمی فراتر است. تحلیل روندهای هیدرو اقلیمی نیز روند کاهشی معنادار پهنه آبی را تایید کرد و تالاب کاهش ۷۴ درصدی پهنه آبی خود را طی ۲۰ سال اخیر تجربه کرده است. در بخش اجتماعی، تحلیل های آماری (SPSS) نشان داد که الگوی مصرف آب کشاورزی مهم ترین عامل بازدارنده احیاست، در حالیکه مشارکت اجتماعی و آگاهی زیست محیطی بیش ترین اثر مثبت را دارند. تحلیل شبکه تعارضات (SNA) نیز بیانگر آن است که کشاورزان بیش ترین تعارض را با نهادهای دولتی سطح ملی، شرکت های انتقال آب و صنایع بزرگ دارند، که ریشه آن در ضعف حکمرانی آب و عدم مشارکت ذینفعان است.

کلیدواژه ها:

تالاب گاوخونی ، تحلیل فضایی زمانی ، تغییرات کاربری اراضی ، جوامع روستایی