بررسی فقهی و حقوقی مالکیت داده های پزشکی بیمار در نظام سلامت هوشمند

با ظهور نظام سلامت هوشمند داده های پزشکی بیمار شامل پرونده الکترونیک سلامت، نتایج آزمایشگاهی، تصاویر تشخیصی و داده های تولید شده توسط ابزارهای پوشیدنی به عنوان یک دارایی نامشهود حیاتی و استراتژیک مطرح شده اند. این تحول دیجیتال پرسش های بنیادینی را در حوزه فقه و حقوق ایجاد کرده است، مهم ترین آن تعیین ماهیت حقوقی و حدود مالکیت بیمار بر این داده ها است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی توصیفی و با استفاده از روش تحقیق فقهی حقوقی به بررسی مبانی نظری مالکیت، سلطه، حق اختصاص و حق انتفاع در فقه امامیه و حقوق ایران پرداخته و جایگاه داده های پزشکی را در این چارچوب ها ارزیابی می کند. تحلیل ها نشان می دهد که اطلاق مالکیت کامل به بیمار با توجه به ماهیت اشتراکی و عمومی بخشی از این داده ها در نظام سلامت چالش برانگیز است؛ همچنین حقوق فعلی ایران به طور صریح مالکیت را به بیمار اعطا نکرده بلکه بیشتر بر حریم خصوصی و امنیت داده ها تمرکز دارد. یافته ها حاکی از آن است که بهترین مدل فقهی حقوقی پذیرش مفهومی به نام حق اختصاص تقویت شده (Enhanced Right of Control) برای بیمار است که فراتر از حق انتفاع بوده اما محدودتر از مالکیت کامل شرعی به معنای سنتی است و شامل حق رضایت آگاهانه، کنترل بر پردازش و امکان رجوع است. نتیجه گیری تحقیق بر لزوم تدوین یک چارچوب قانونی متمرکز برای تضمین حقوق بیمار در عصر هوشمندسازی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مالکیت داده ، داده های پزشکی ، سلامت هوشمند ، فقه امامیه ، حق اختصاص ، حریم خصوصی