تنوع ‍ژنتیکی و روابط بین برخی صفات زراعی و اجزای عملکرد دانه در جمعیت های F۲ گلرنگ

هدف از این پژوهش، بررسی میزان تنوع ژنتیکی و تعیین روابط بین برخی صفات زراعی و اجزای عملکرد دانه در جمعیت های F۲ گیاه گلرنگ بود تا از این اطلاعات در برنامه های به نژادی و بهبود عملکرد دانه استفاده شود. برای این منظور، ۹ جمعیت F₂ حاصل از تلاقی ژنوتیپ های متفاوت به همراه ۷ والد آن ها (شامل یک ژنوتیپ خارجی و سایر ژنوتیپ های بومی ایران) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان کشت و ارزیابی شدند. صفات فنولوژیک (تعداد روز تا شروع گلدهی، ۵۰ درصد گلدهی و رسیدگی)، صفات مورفولوژیک (ارتفاع بوته، تعداد طبق در بوته و قطر طبق) و صفات عملکردی (تعداد دانه در طبق، وزن صد دانه، عملکرد دانه در بوته و در واحد سطح) اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد که تنوع ژنتیکی معنی داری برای اغلب صفات وجود دارد که بیانگر پتانسیل بالای این جمعیت ها برای انتخاب در برنامه های اصلاحی است. ضرایب تغییرات ژنوتیپی بالا مربوط به تعداد دانه در طبق (۱۳/۶ درصد) و وزن دانه در طبق (۱۱/۶ درصد) بود، که وراثت پذیری عمومی بالایی نیز به ترتیب برابر با ۸۲/۵ و ۷۱/۲ درصد نشان دادند. ضرایب همبستگی و تجزیه رگرسیون مشخص کردند که صفات تعداد طبق در بوته و تعداد دانه در طبق، بیشترین اثر مستقیم و همبستگی مثبت و معنی دار با عملکرد دانه داشته و در مجموع ۷۹ درصد از تغییرات عملکرد دانه در واحد سطح را تبیین نمودند، درحالی که وزن صد دانه تاثیر اندکی داشت. در بین تلاقی-های مورد بررسی، بیشترین عملکرد دانه و درصد روغن در تلاقی ها مربوط به تلاقی ۵ (  (IUTc۱۲۹ ×IUTE۱۴۴۹با ۲۳۶۴ گیلوگرم دانه در هکتار و ۲۴/۷ درصد روغن و در بین والدها مربوط به والد ۲) (IUTKh۲۱۱ با ۲۶۴۲ گیلوگرم دانه در هکتار و ۲۵/۸ درصد روغن بود. به طور کلی، نتایج نشان می دهد که تمرکز بر بهبود صفاتی نظیر تعداد طبق در بوته و تعداد دانه در طبق می تواند به عنوان راهبردی موثر برای ارتقای عملکرد دانه در برنامه های اصلاحی گلرنگ به کار رود.

کلیدواژه ها:

Traits relationships ، Oil content ، Grain yield ، Segregating populations. ، روابط صفات ، روغن دانه ، عملکرد ، جمعیت های در حال تفرق.