مدیریت هوشمند دانش و منابع انسانی در آموزش و پرورش هزاره سوم؛ پیشگیری از زوال تجربیات آموزشی و ارتقای تاب آوری دانشی نظام تربیت در مواجهه با جابجایی نیروها

در عصر تحولات شتابان هزاره سوم، نظام های تربیتی با چالش جدی ریزش سرمایه فکری ناشی از جابجایی نیروهای انسانی و بازنشستگی خبرگان روبرو هستند که منجر به «فراموشی سازمانی» و زوال تجربیات گران بهای آموزشی می گردد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی در پیوند میان مدیریت منابع انسانی و مدیریت دانش، به دنبال تدوین الگویی برای ارتقای تاب آوری دانشی در بدنه آموزش و پرورش است. این پژوهش از نوع مطالعه نظام مند مروری (Systematic Review) است. بدین منظور، پایگاه های داده معتبر داخلی و بین المللی (شامل Civilica، SID، ScienceDirect، Scopus و IEEE) در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ مورد جستجو قرار گرفتند. از میان ۴۸۵ مقاله اولیه، پس از غربالگری بر اساس معیارهای ورود (ارتباط مستقیم با هوش مصنوعی، مدیریت منابع انسانی دولتی و آموزش و پرورش)، تعداد ۳۲ مقاله کلیدی انتخاب و با روش تحلیل محتوا و سنتز کیفی مورد واکاوی قرار گرفتند. تحلیل یافته ها نشان داد که مدیریت هوشمند منابع انسانی (AI-HRM) از طریق سه مکانیسم اصلی شامل «کدگذاری هوشمند دانش ضمنی»، «تحلیل پیش بینانه نرخ جابجایی نیرو» و «ایجاد دستیاران دیجیتال برای انتقال تجربه»، مانع از ایجاد حفره های دانشی در سازمان می شود. همچنین نتایج حاکی از آن است که استقرار سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی، فرآیند تبدیل دانش شخصی به دانش ساختاری را تا ۷۰ درصد تسریع کرده و با ایجاد یک حافظه نهادی پویا، تاب آوری سازمان های آموزشی را در برابر بحران خروج نخبگان به طور معناداری ارتقا می دهد. نتایج این مرور نظام مند نشان می دهد که برای صیانت از تجربیات آموزشی در هزاره سوم، ضرورت دارد مدیریت منابع انسانی از رویکرد اداری صرف به سمت «حکمرانی هوشمند دانش» تغییر جهت دهد. الگوی پیشنهادی این پژوهش بر این اصل استوار است که هوش مصنوعی با ایفای نقش به عنوان «تسهیل گر پایداری دانش»، پایداری و ماندگاری تجربیات تربیتی را تضمین کرده و از تکرار خطاهای حرفه ای در مواجهه با تغییرات پرسنلی جلوگیری می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت هوشمند منابع انسانی ، مدیریت دانش ، تاب آوری دانشی ، فراموشی سازمانی ، مرور نظام مند ، آموزش و پرورش هزاره سوم