مروری تحلیلی بر عناصر اثرگذار در فرسودگی شغلی معلمان

پژوهش حاضر با هدف ارائه تحلیلی جامع از عناصر اثرگذار بر فرسودگی شغلی معلمان و تبیین الگوی کلی تعامل این عوامل انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، شناسایی مهم ترین متغیرهای فردی، شغلی و سازمانی موثر بر شکل گیری و تشدید فرسودگی شغلی در حرفه معلمی و بررسی نحوه اثرگذاری متقابل آن هاست. روش پژوهش از نوع مروری تحلیلی بوده و بر پایه گردآوری و تحلیل نظام مند مطالعات داخلی و بین المللی انجام گرفته است. یافته ها نشان می دهد در سطح فردی، متغیرهایی مانند خودکارآمدی، تاب آوری، انگیزش درونی و بهزیستی روان شناختی نقش محافظتی داشته و با کاهش خستگی عاطفی و احساس ناکارآمدی حرفه ای همراه اند، در حالی که اضطراب، افسردگی و استرس ادراک شده از پیش بین های مثبت فرسودگی محسوب می شوند. در سطح شغلی، عواملی نظیر حجم کار، فشار تدریس، پیچیدگی وظایف، مدیریت کلاس، رفتارهای چالش برانگیز دانش آموزان و کیفیت پایین فرایند آموزشی بیشترین سهم را در افزایش فرسودگی دارند و در برخی حوزه ها همچون آموزش ویژه، نقش عوامل شغلی حتی پررنگ تر از ویژگی های فردی گزارش شده است. در سطح سازمانی و زمینه ای نیز حمایت مدیریت مدرسه، فرهنگ سازمانی مثبت، مشارکت حرفه ای و دسترسی به منابع آموزشی به عنوان عوامل تعدیل گر و کاهنده، و فشارهای محیطی و بحران های ساختاری به عنوان عوامل تشدیدکننده شناسایی شدند. همچنین بهره گیری از حمایت های فناورانه و جوامع حرفه ای مجازی به عنوان سازوکارهای نوین حمایتی با کاهش خستگی عاطفی همراه بوده است. در مجموع، نتایج نشان می دهد فرسودگی شغلی معلمان پدیده ای چندسطحی و تعاملی است که عمدتا حول محور خستگی عاطفی سازمان می یابد و از تعامل فشارهای شغلی با منابع فردی و سازمانی شکل می گیرد. بر این اساس، مداخلات اثربخش مستلزم رویکردی چندبعدی در سطوح فردی، سازمانی و سیاست گذاری آموزشی است.

کلیدواژه ها:

فرسودگی شغلی معلمان ، خستگی عاطفی ، عوامل روان شناختی ، عوامل سازمانی ، فشار شغلی