تحلیل تطبیقی و انتقادی روش های اجرای نوین در مدیریت زمان، هزینه و ریسک در ابرپروژه های ورزشی: مطالعه موردی ورزشگاه نقش جهان (ایران) و ورزشگاه الوکره (قطر)

هدف این پژوهش ارائه یک تحلیل تطبیقی و انتقادی از اثربخشی روش های اجرای پروژه (PDM) و رویکردهای مدیریت ریسک در دو ابرپروژه ورزشی ورزشگاه الوکره قطر به عنوان نمونه بین المللی مبتنی بر روش های یکپارچه، و ورزشگاه نقش جهان ایران به عنوان نمونه بومی با روش سنتی DBB است.نتایج مطالعه نشان می دهد که با توجه به حجم بالای سرمایه گذاری، پیچیدگی فنی و تعدد ذینفعان همچنین تفاوت در مدل تحویل پروژه، سطح بلوغ دیجیتال و نوع رویکرد به مدیریت ریسک، مهم ترین عوامل ایجاد شکاف عملکردی میان دو ابرپروژه محسوب می شوند، به بیان دیگر در ابرپروژه های ورزشی، مدیریت زمان، هزینه و ریسک از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ازاین رو، این پژوهش با استناد به شکاف های دانشی موجود در حوزه ساخت وساز ورزشی و تفاوت سطوح بلوغ دیجیتال (Digital Maturity)، تلاش می کند تاثیر تفاوت بسترهای مدیریتی و قراردادی را بر عملکرد پروژه ها بررسی کند. . پروژه الوکره به دلیل بهره گیری از PDM یکپارچه، فناوری های پیشرفته و مدیریت ریسک پیش نگر، انحرافات زمانی و هزینه ای ناچیزی داشته است؛ درحالی که پروژه نقش جهان با چالش های گسترده ناشی از روش سنتی اجرای پروژه، ضعف در فناوری و مدیریت ریسک واکنشی مواجه بوده است. پروژه های کلان ورزشی (Megaprojects) همواره با چالش های عدم قطعیت، تجاوز از بودجه و تاخیرات زمانی روبرو هستند. هدف اصلی این تحقیق، ارائه یک تحلیل تطبیقی انتقادی از اثربخشی روش های نوین اجرای پروژه (PDM) و رویکردهای مدیریت ریسک در مقابله با این عدم قطعیت هاست. بدین منظور، عملکرد دو پروژه شاخص، یعنی «ورزشگاه نقش جهان» (به عنوان نمونه بومی با مدیریت سنتی) و «ورزشگاه الوکره» (به عنوان نمونه بین المللی با مدیریت یکپارچه) مورد مقایسه قرار گرفت.روش شناسی این مطالعه موردی تطبیقی بر پایه یک چارچوب تحلیلی دوگانه استوار است که به صورت کمی و کیفی عملکرد پروژه ها را تحلیل می کند. در بخش کمی، از شاخص های استاندارد مدیریت ارزش کسب شده (EVM) شامل SPI و CPI برای ارزیابی انحرافات زمانی و هزینه ای استفاده شده است. در بخش کیفی نیز بلوغ فناوری (BIM ۴D/۵D)، نوع روش اجرای پروژه و رویکردهای مدیریت ریسک (Reactive در نقش جهان و Proactive در الوکره) ارزیابی شده اند. یافته های پژوهش نشان داد که ورزشگاه نقش جهان به دلیل وابستگی به سیستم سنتی (DBB) و بلوغ پایین فناوری، دچار تاخیرات فرسایشی و افزایش هزینه های چندبرابری شده است. در مقابل، الوکره با بهره گیری از سیستم یکپارچه (Design-Build) و فناوری BIM ۵D، ضمن کنترل دقیق انحرافات، ریسک های اجرایی را از طریق رویکرد پیش نگر کاهش داده است. این تحلیل نشان داد که استفاده از سیستم های BIM یکپارچه، ریسک های اجرایی ناشی از دوباره کاری را به طور موثرتری کاهش می دهد. این پژوهش اثبات می کند که موفقیت در ابرپروژه ها بیش از آنکه وابسته به شرایط محیطی باشد، در گرو انتخاب روش اجرای مناسب و سرمایه گذاری بر بلوغ دیجیتال است.