ارزیابی پتانسیل اقتصادی و زیست محیطی استفاده از مصالح زیستی (Bio-materials) در جایگزینی سازه های سنتی در معماری معاصر

در دهه های اخیر، صنعت ساختمان به عنوان یکی از اصلی ترین مصرف کنندگان منابع طبیعی و تولیدکنندگان گازهای گلخانه ای، نقش تعیین کننده ای در تشدید بحران های زیست محیطی ایفا کرده است. مصالح متداول ساختمانی نظیر بتن، فولاد و آجر به رغم کارایی سازه ای بالا، دارای انرژی نهفته زیاد و آثار مخرب زیست محیطی در مراحل استخراج، تولید و بهره برداری هستند. در مقابل، مصالح زیستی (Bio-materials) که منشا طبیعی و تجدیدپذیر دارند، به عنوان یکی از رویکردهای نوین در معماری پایدار مطرح شده اند (قبادیان، ۱۳۹۲). اهمیت موضوع از آنجا ناشی می شود که طبق گزارش های رسمی، بخش ساختمان در ایران سهم قابل توجهی در مصرف انرژی و تولید دی اکسیدکربن دارد (سازمان حفاظت محیط زیست، ۱۴۰۰). بهره گیری از مصالح زیستی می تواند ضمن کاهش انرژی نهفته، موجب بهبود کیفیت محیط داخلی و کاهش هزینه های چرخه عمر ساختمان شود. هدف این پژوهش، ارزیابی هم زمان پتانسیل اقتصادی و زیست محیطی مصالح زیستی در جایگزینی سازه های سنتی در معماری معاصر است. فرضیه اصلی تحقیق آن است که «مصالح زیستی در صورت طراحی صحیح و بومی سازی فناوری، می توانند از نظر زیست محیطی برتر و در بلندمدت از نظر اقتصادی رقابت پذیرتر از مصالح سنتی باشند». روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسناد تخصصی است. نتایج نشان می دهد مصالح زیستی از نظر کاهش کربن نهفته، قابلیت بازیافت، بهبود عملکرد حرارتی و کاهش هزینه های بهره برداری، مزایای قابل توجهی دارند؛ هرچند چالش هایی همچون استانداردسازی، دوام و پذیرش بازار همچنان پابرجاست. در نهایت می توان نتیجه گرفت که توسعه هدفمند مصالح زیستی می تواند گامی موثر در جهت تحقق معماری پایدار در ایران و جهان باشد.

کلیدواژه ها:

مصالح زیستی ، معماری معاصر ، توسعه پایدار ، ارزیابی چرخه عمر ، اقتصاد ساخت ، ساختمان سبز.