هوش مصنوعی در پیشگیری از جرم و آسیب های اجتماعی؛ بررسی فرصت ها و چالش های اخلاقی، حقوقی و کاربردی

تحول شتابان فناوری های هوش مصنوعی، ساختار سنتی پیشگیری از جرم را دگرگون ساخته و رویکردی داده محور، آینده نگر و پیش بینانه را وارد حوزه سیاست گذاری اجتماعی کرده است. هدف این مقاله، بررسی تحلیلی و مروری ظرفیت ها و چالش های اخلاقی، حقوقی و فنی به کارگیری هوش مصنوعی در پیشگیری از جرم و آسیب های اجتماعی است. پژوهش حاضر با رویکرد مرور نظام مند و تحلیل مضمون، گستره ای از پژوهش های بین المللی منتشرشده در بازه ی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ در پایگاه هایی چون ساینس دایرکت، آی تریپل اکسپلور و و اشپرینگر لینک را بررسی نموده است. یافته ها بر اساس پنج مولفه ی کلیدی شامل: تحلیل داده های اجتماعی، مدل های یادگیری ماشین برای شناسایی مناطق پرخطر، عدالت الگوریتمی و سوگیری داده ها، ملاحظات اخلاقی و حریم خصوصی، و الزامات حقوقی و سیاستی استخراج و سازمان دهی شده است. نتایج نشان می دهد که استفاده از هوش مصنوعی در حوزه عدالت کیفری و کنترل آسیب های اجتماعی، در صورت وجود شفافیت داده، نظارت انسانی و انطباق با موازین اخلاقی، می تواند اثربخشی سیاست های پیشگیرانه را به طور معناداری ارتقا دهد؛ اما فقدان چارچوب های بومی، سوگیری الگوریتمی و تهدید حریم خصوصی از مهم ترین چالش های پیش رو هستند. تحلیل تطبیقی اسناد بین المللی نظیر دستورالعمل مقررات عمومی حفاظت از داده اتحادیه اروپا نشان می دهد کشورهایی که از سازوکارهای نظارتی روشن و قوانین شفاف برخوردارند، توانسته اند تعادلی میان کارآمدی فناورانه و عدالت اجتماعی برقرار کنند. بر این اساس، نوآوری پایدار در پیشگیری از جرم نیازمند پیوند هوش فناورانه و خرد انسانی و تدوین چارچوب اخلاقی بومی هماهنگ با ارزش های فرهنگی هر جامعه است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، پیشگیری از جرم ، آسیب های اجتماعی ، عدالت الگوریتمی ، حاکمیت داده ، اخلاق فناوری