گذار از حافظه محوری به اندیشه ورزی در مدارس: واکاوی موانع سه گانه و ارائه الگوی نظری تفکر انتقادی

نهاد آموزش در جهان معاصر با رسالتی فراتر از انتقال صرف اطلاعات روبرو است و پرورش ذهن های پرسشگر و نقاد به عنوان شالوده اصلی تربیت انسانی شناخته می شود. در عصر کنونی که با انباشت بی سابقه داده ها و پیچیدگی های روزافزون اجتماعی همراه است، فقدان مهارت های سنجشگرانه می تواند به انفعال فکری، کاهش توانمندی در حل مسئله و پذیرش بی چون وچرای روایت های غیر مستند منجر گردد. بااین وجود، بسیاری از نظام های آموزشی همچنان در چنبره الگوهای سنتی و حافظه محور گرفتار مانده اند و در گذار به سوی رویکردهای مبتنی بر اندیشه ورزی با چالش های بنیادین مواجهند. این پژوهش با هدف واکاوی چندجانبه موانع ساختاری، فرهنگی و مدیریتی در مسیر ترویج مهارت های تفکر انتقادی در سطح مدارس به رشته تحریر درآمده است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که تصلب ساختار برنامه های درسی متمرکز، غلبه فرهنگ اقتدارگرایانه در کلاس درس، فقدان مهارت های تسهیلگری در میان آموزگاران و همچنین چیرگی نظام های ارزشیابی نتیجه گرا و مبتنی بر بازپس دهی طوطی وار محفوظات، مهم ترین سدهای بازدارنده در مسیر شکوفایی اندیشه انتقادی به شمار می روند. تداوم این موانع، پیامدهای مخربی همچون سرکوب خلاقیت اصیل و بیگانگی فراگیران با لذت کشف و یادگیری عمیق را به دنبال داشته است. در پایان، پژوهش حاضر با گذر از آسیب شناسی صرف، الگوهای نظری نوینی را جهت گذار از تسلط حافظه محوری به فرهنگ اندیشه ورزی پیشنهاد می دهد که بر بازآفرینی فضای کلاس به مثابه حلقه کندوکاو، تمرکززدایی از فرآیندهای یاددهی، ترویج گفتگوهای چندجانبه مبتنی بر احترام متقابل و توانمندسازی شناختی کارگزاران آموزشی استوار است تا از این طریق، مدرسه به بستر واقعی و زاینده برای پرورش شهروندانی خردمند و کنشگر مبدل گردد.

کلیدواژه ها:

موانع ساختاری ، موانع فرهنگی ، موانع مدیریتی ، تفکر انتقادی ، حافظه محوری ، اندیشه ورزی.