بررسی تحول معنایی واژگان عبادی سیاسی و اقتصادی قرآن کریم در پرتو ریشه شناسی تاریخی و تحلیل پراگماتیک

تحول معنایی واژگان از مهم ترین پدیده های زبانی است که در متون دینی، به ویژه قرآن کریم، نقشی اساسی در انتقال مفاهیم و شکل گیری نظام معنایی جدید ایفا می کند. بسیاری از واژگان قرآنی پیش از نزول قرآن در بستر زبان عربی دارای معانی خاصی بوده اند، اما در گفتمان قرآنی با گسترش، تخصیص یا دگرگونی معنایی مواجه شده و کارکردهای تازه ای یافته اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تحول معنایی واژگان عبادی، سیاسی و اقتصادی قرآن کریم در پرتو ریشه شناسی تاریخی و تحلیل پراگماتیک انجام شده است. این تحقیق با رویکردی کیفی و با روش توصیفی تحلیلی صورت گرفته و داده های آن از میان واژگان شاخص در سه حوزه مذکور استخراج شده اند. در مرحله نخست، ریشه و معنای اولیه واژگان بر اساس منابع معتبر لغوی و ریشه شناسی زبان عربی بررسی شده و سپس کاربرد و تحول معنایی آن ها در بافت قرآنی تحلیل گردیده است. در ادامه، با بهره گیری از رویکرد پراگماتیک، نقش بافت گفتمانی و کارکرد ارتباطی این واژگان در شکل گیری معانی جدید مورد مطالعه قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم با بهره گیری از ظرفیت های معنایی زبان عربی، بسیاری از واژگان رایج را در چارچوب گفتمان دینی بازتفسیر کرده و از طریق تحول معنایی، مفاهیم عبادی، ساختارهای سیاسی و روابط اقتصادی جدیدی را سامان داده است. این تحول معنایی نه تنها نشان دهنده پویایی زبان قرآن است، بلکه بیانگر نقش فعال آن در نهادسازی مفاهیم دینی و اجتماعی نیز می باشد. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تلفیق ریشه شناسی تاریخی با تحلیل پراگماتیک می تواند چارچوبی کارآمد برای فهم دقیق تر لایه های معنایی واژگان قرآنی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، تحول معنایی ، ریشه شناسی تاریخی ، پراگماتیک ، واژگان عبادی ، واژگان سیاسی ، واژگان اقتصادی.