واکاوی مبانی انسان شناختی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و کاربست آن در برنامه ریزی درسی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل مبانی انسان شناختی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و استنتاج اصول عملی برای برنامه ریزی درسی، به منظور ارائه الگویی کاربردی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیلی-توصیفی، از طریق نمونه گیری هدفمند منابع مرتبط و تحلیل محتوای کیفی، به ویژه بر پایه متن سند تحول بنیادین، اجرا گردید. یافته ها نشان داد مبانی انسان شناختی سند در چهار سطح ساختار وجودی انسان (ترکیب جسم و روح، فطرت الهی، حرکت جوهری)، ویژگی های عام و بسترساز (کرامت، برابری، تفاوت های فردی، اجتماعی بودن)، قابلیت های فعال ساز و عاملیت (آزادی، کمال طلبی، مسئولیت پذیری) و سطح جهت دهنده های غایی و هنجاری (هدفمندی آفرینش، حیات اخروی، تلفیق هویت فردی و جمعی) قابل دسته بندی است. این مبانی با دارا بودن نقاط قوتی چون انسجام درونی، جامعیت نگرش به انسان و تاکید بر عاملیت، با چالش هایی مانند ضعف در ارائه راهکارهای عملی، کم رنگ بودن ابعاد عاطفی-روانی و توجه ناکافی به اقتضائات عصری روبه رو است. در پاسخ به پرسش اصلی پژوهش، برای تحقق عملی این مبانی، الگویی پیشنهاد شد که بر بازطراحی چهار رکن برنامه درسی تاکید دارد: اهداف باید معطوف به تربیت انسان متعهد، کمال طلب، عاملیت محور و عدالت گرا باشد؛ محتوای برنامه درسی می بایست هماهنگ با فطرت، یکپارچه، مسئله محور و الهام بخش طراحی شود؛ روش های یاددهی-یادگیری بایستی فعال، مشارکتی، تفکربرانگیز و توجه دهنده به ابعاد عاطفی-معنوی باشد؛ و نظام ارزشیابی نیز باید تکوینی، چندبعدی، کیفی و تقویت کننده خودارزیابی باشد. در مجموع، این پژوهش نشان می دهد که سند تحول بنیادین با اتکا به مبانی انسان شناختی اسلامی، چارچوب نظری مستحکمی برای جهت دهی به برنامه ریزی درسی فراهم می کند و الگوی ارائه شده می تواند به عنوان راهنمایی عملی برای برنامه ریزان و طراحان درسی در راستای تحقق اهداف تربیتی سند مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

الگوی برنامه درسی ، برنامه ریزی درسی ، تربیت اسلامی ، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ، مبانی انسان-شناختی