مروری بر نقش میانجی گر وعلی اضطراب در پدیده افت تحصیلی نوجوانان

افت تحصیلی در دوران نوجوانی، پدیده ای چندوجهی و نگران کننده است که پیامدهای نامطلوبی بر آینده فردی، اجتعی و حرفه ای فرد بر جای می گذارد. در میان انبوه عوامل روان شناختی، اضطراب به عنوان یک متغیر کلیدی با پتانسیل علی و میانجی گر، توجه گسترده ای را به خود جلب کرده است. این مقاله مروری-تحلیلی با رویکردی کتابخانه ای و مفهومی، به بررسی عمیق و نظام مند نقش اضطراب در شکل گیری و تداوم افت تحصیلی نوجوانان می پردازد. هدف اصلی، ترسیم یک چارچوب نظری یکپارچه از سازوکارهای شناختی، هیجانی، رفتاری و فیزیولوژیکی است که از طریق آن ها، انواع اضطراب (نند اضطراب امتحان، اضطراب اجتعی و اضطراب فراگیر) عملکرد تحصیلی را مختل می کنند. در این راستا، با جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و بین المللی (نظیر SID، Magiran، Scopus، Google Scholar) و تحلیل انتقادی پژوهش های منتشر شده در شش سال اخیر (۲۰۱۸-۲۰۲۴)، یافته های کلیدی، شکاف های پژوهشی و تناقضات موجود شناسایی و طبقه بندی شدند. مقاله حاضر ضمن تبیین مبانی نظری مرتبط با اضطراب و کارکردهای اجرایی مغز، به تحلیل این موضوع می پردازد که چگونه اضطراب با تاثیر بر حافظه کاری، توجه، انعطاف پذیری شناختی و مهارت های حل مسئله، به عنوان یک میانجی گر قدرتمند، رابطه بین عوامل استرس زای محیطی (نند فشار خانواده و مدرسه) و پیامدهای تحصیلی منفی (نند نمرات پایین و اجتناب از تکالیف) را تبیین می کند. نتایج این مرور نشان می دهد که درک عمیق از این نقش میانجی گر، برای طراحی مداخلات پیشگیرانه و درنی موثر، ضروری است. این مقاله با شناسایی چالش های نوظهور و ترسیم مسیرهای پژوهشی آینده، به دنبال هدایت تلاش های آتی محققان و متخصصان بالینی برای کاهش بار تحصیلی و روانی ناشی از اضطراب در نوجوانان است و پیشنهادهای کاربردی متعددی را در سطوح فردی، خانوادگی، مدرسه ای و کلان ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

اضطراب ، افت تحصیلی ، نوجوانان ، نقش میانجی گر ، سلامت روان ، مداخلات روان شناختی ، چشنداز آینده.