نقش نهادی مدرسه در فرآیند یادگیری دانش آموزان

این پژوهش با هدف واکاوی انتقادی نقش نهادی مدرسه در فرآیند یادگیری دانش آموزان، به بررسی این پرسش بنیادین می پردازد که آیا ساختارهای آموزشی غالب، مدرسه را به فضایی برای «تولید معنا» یا صرفا «بازتولید دانش» تقلیل داده اند؟ رویکرد غالب در بسیاری از نظام های آموزشی، به ویژه در بافتار ایران، بر انتقال خطی و حفظیات دانش (Knowledge Reproduction) استوار است که عمدتا از پارادایم های پوزیتیویستی نشات گرفته و نادیده انگاشتن فعال سازی سازندگانه ذهن دانش آموز، که در نظریه های ساخت گرایی مورد تاکید قرار دارد، منجر شده است. این مقاله با اتخاذ یک چارچوب نظری تلفیقی و چندبعدی، شامل مفاهیم کلیدی از ساخت گرایی اجتماعی (ویگوتسکی)، نظریه یادگیری معنادار کلامی (آزوبل)، نظریه بار شناختی (CLT)، نظریه خودتعیین گری (SDT)، مفاهیم عدالت شناختی و معرفتی (Cognitive and Epistemic Justice)، و رویکردهای ارزشی زیبایی شناختی (آیزنر)، به نقد روش های تدریس سنتی می پردازد. یافته های پژوهش، که بر اساس تحلیل مفهومی و نقد بنیادین مبانی معرفت شناختی حاکم بر برنامه های درسی به دست آمده است، نشان می دهد که تمرکز بر انتقال محتوای ازپیش تعیین شده، ظرفیت دانش آموزان برای کنشگری فعال (Agency)، خودتنظیمی و درونی سازی عمیق مفاهیم را به شدت محدود می سازد. این رویکرد نه تنها به تخلیه بار شناختی مفید دانش آموزان منجر می شود بلکه در بلندمدت، منجر به نابرابری های معرفتی نیز می گردد؛ جایی که دانش صرفا توسط عده ای خاص (تولیدکنندگان برنامه درسی) تولید و توسط بقیه بازتولید می شود. نتیجه گیری مقاله تاکید می کند که گذار از مدرسه بازتولیدکننده به مدرسه تولیدکننده معنا، مستلزم بازنگری اساسی در طراحی آموزشی، رویکردهای ارزشیابی، و فراهم آوردن محیط هایی است که در آن، یادگیری به عنوان یک فرآیند اجتماعی، زمینه مند، و معنادار (از دیدگاه خود فرد) تعریف شود. این پژوهش راهکارهایی عملی برای ادغام اصول ساخت گرایانه در عمل معلمی ارائه می دهد تا آموزش، به جای انباشت اطلاعات، به بستری برای خلق معنا تبدیل گردد.