واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته معلمان در تدریس ریاضی پایه پنجم ابتدایی با تاکید بر برنامه درسی پنهان، جو اخلاقی مدرسه و پرورش تفکر خلاق - انتقادی

این پژوهش با هدف واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته معلمان پایه پنجم ابتدایی در تدریس ریاضی و بررسی نقش برنامه درسی پنهان و جو اخلاقی مدرسه در پرورش تفکر خلاق–انتقادی انجام شد. رویکرد پژوهش کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی بود و داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ معلم ریاضی مدارس ابتدایی شهر اردبیل در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ جمع آوری شد. تحلیل داده ها بر اساس روش تحلیل مضمون پدیدارشناختی صورت گرفت و فرآیند کدگذاری شامل مراحل باز، محوری و انتخابی انجام شد تا مفاهیم اصلی و روابط معنایی میان آن ها استخراج گردد. یافته ها نشان داد که معلمان، ضمن آگاهی از هنجارهای نانوشته کلاس و مولفه های اخلاقی محیط مدرسه، توانستند با بازتعریف خطا، تشویق به پرسشگری، پذیرش تکثر راه حل ها و تقویت گفت وگوهای عقلانی، فضایی مساعد برای پرورش تفکر خلاق - انتقادی ایجاد کنند. برنامه درسی پنهان به ویژه در شکل دهی به نگرش ها، سبک های استدلال و تعاملات دانش آموزان اثرگذار بود و جو اخلاقی مدرسه، شامل عدالت سازمانی، انسجام ارزشی و امنیت روانی، به عنوان عامل تسهیل کننده، ظرفیت دانش آموزان برای تفکر نقاد و خلاق را تقویت نمود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تعامل نظام مند میان این سه حوزه، با هدایت عاملیت تفسیری و اخلاقی معلم، زمینه ای مناسب برای رشد مهارت های شناختی، خلاقیت و تصمیم گیری آگاهانه دانش آموزان فراهم می کند. این یافته ها اهمیت آموزش حرفه ای معلمان در تحلیل برنامه درسی پنهان، توانمندسازی اخلاقی و ایجاد جو حرفه ای همدلانه را برجسته می سازد و پیشنهاد می شود سیاست گذاران و مدیران مدارس با بازنگری در ساختارهای آموزشی و فرهنگی، بسترهای لازم برای ارتقای تفکر خلاق - انتقادی را تقویت کنند.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، تجربه زیسته ، تدریس ریاضی ، تفکر خلاق - انتقادی ، جو اخلاقی مدرسه ، دوره ابتدایی.