تحلیل نقش دیگری در گفتمان حاکم بر الهی نامه عطار

در نشانه- معنا شناسی ادبیات عرفانی توجه به جایگاه دیگری به عنوان راهنما و هدایتگر و آیینه شناخت سالک و عارف در طی سیر و سلوک عارفانه، گفتمان حاکم بر متون را بازنمایی می کند. شناخت خود و من حقیقی بر اساس تعامل با دیگری یکی از مفاهیم اساسی عرفان است. الهی نامه عطار را به عنوان یکی از متون برجسته ادبیات عرفانی می توان بر اساس نقش دیگری در انتقال و تثبیت گفتمان حاکم بر آن و نظریه منطق مکالمه ای باختین که به چیستی و تحلیل جایگاه دیگری می پردازد مورد مطالعه و بررسی قرار داد. این اثر که سرآغاز حرکت سالک به سمت حقیقت و در نظام فکری عطار مقدمه سلوکی منطق الطیر و مصیبت نامه است، از منظر حضور دیگری در انواع و مراتب متعدد و تاثیر آن در شناخت سالک از خود و مسیر خود در رهایی از نفس و اوصاف مذموم آن و سیر صعودی به سمت حقیقت، جایگاه ویژه ای در گفتمان فکری عرفان دارد. در این پژوهش، دیگری که در صور انسانی و غیر انسانی، دارای آگاهی و نا آگاه بر تثبیت گفتمان الهی نامه عطار موثر است مورد بررسی و طبقه بندی قرار گرفت. نتایج حاصل نشان می دهد که عطار بر مبنای حضور فعال دیگران، منظومه فکری خود در الهی نامه را شکل می دهد و من حقیقی در الهی نامه در ارتباط با اقسام دیگری در این اثر که هر یک از بسامد کمی و کیفیت تاثیر بر گفتمان متن برخوردارند شناسایی می شود.

کلیدواژه ها:

منطق مکالمه ، دیگری ، باختین ، الهی نامه ، عطار