رهیافتی بنیادین بر حسابداری سرمایه طبیعی: رویکردی ساختاریافته مبتنی بر نظریه داده بنیاد

در جهانی که تعادل میان انسان و طبیعت هر روز بیش ازپیش به خطر می افتد، حسابداری سرمایه طبیعی به عنوان زبان مشترکی برای درک و ارزش گذاری خدمات بی بدیل طبیعت ظهور کرده است. این پژوهش، با عبور از مرزهای سنتی حسابداری، به دنبال کشف راه هایی است که در آن اعداد و ارقام می توانند نه­تنها ارزش اقتصادی، بلکه ارزش اکولوژیک، اجتماعی و فرهنگی طبیعت را بازتاب دهند. در این راستا، پژوهش حاضر به ارائه مدلی بنیادی برای حسابداری سرمایه طبیعی با رویکرد ساختاری تفسیری می پردازد. این مطالعه از نظر روش شناسی، اکتشافی و به لحاظ تحلیلی، ترکیبی قلمداد می شود. به دلیل فقدان چارچوب منسجم در خصوص حسابداری سرمایه طبیعی، از رویکرد نظریه داده بنیاد با کمک مصاحبه های عمیق با خبرگان استفاده شد. سپس با بهره گیری از تحلیل دلفی، پایایی ابعاد شناسایی شده مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت، در بخش کمی، تاثیرگذارترین مولفه های  حسابداری سرمایه طبیعی  با استفاده از تحلیل ساختاری تفسیری تعیین شدند. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۴ نفر از خبرگان دانشگاهی، اساتید صاحب نظر حسابداری و اعضای کمیته تدوین استانداردهای حسابداری بود که بر اساس روش نمونه گیری هدفمند با رویکرد گلوله برفی انتخاب شدند. نتایج پژوهش نشان دهنده ۳ مقوله (عوامل نهادی حسابداری طبیعت گرایانه، چارچوب های حسابداری و مشارکت و ادراک از چارچوب ها و پایداری)، ۹ مولفه های محوری (الزامات قانونی و استانداردها، فشارهای اقتصادی و بازار، فشارهای اجتماعی و فرهنگی، ابزارهای اندازه گیری و ارزش گذاری، چارچوب های گزارش دهی و حسابداری، مشارکت ذی­نفعان و جوامع محلی، بهبود شفافیت و پاسخگویی، ارتقای پایداری و مسئولیت پذیری و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی و اجتماعی) و ۸۸ مضمون مفهومی بود. یافته های به دست آمده در بخش کمی نشان داد، مولفه ی الزامات قانونی و استانداردها از قدرت نفوذ بالاتری در مقایسه با سایر مولفه های مدل برخوردار است. این پژوهش با غنابخشی به دانش نظری و عملی حسابداری سرمایه طبیعی، نشان می دهد که چگونه می توان از طریق ترکیب ابعاد کمی و کیفی، ارزش واقعی طبیعت را درک و اندازه گیری کرد. این مدل، نه­تنها به عنوان ابزاری قدرتمند برای سیاست گذاران و مدیران عمل می کند، بلکه زمینه را برای طراحی سیاست های پایدار و مسئولانه فراهم می سازد. در نهایت این پژوهش نشان می دهد که حسابداری سرمایه طبیعی نه­تنها یک ضرورت علمی، بلکه یک ضرورت اخلاقی و اجتماعی است تا شاید بتوانیم با درک درست تر از ارزش طبیعت، راهی برای نجات آن بیابیم.

کلیدواژه ها:

حسابداری سرمایه طبیعی ، ارزش گذاری خدمات اکوسیستمی ، گزارش دهی سبز ، پایداری محیط زیستی