خوانشی تراژیک از روایت ابلیس در آثار عطار

ابلیس بازتاب های مختلفی در شعر و نثر کلاسیک ادبیات فارسی وجود داشته است: بعضی با نگاهی منفی و سلبی به این داستان نگریستند که با ظاهر آموزه های قرآنی هم سو است و در مقابل عده ای با نگاهی ایجابی ابلیس را قهرمانی مقهور در بازی سرنوشت پنداشتند که رویکردی مخالف قران و عرف جامعه ی کلاسیک بود و رد پای اندیشه های اشعری را میتوان در این رویکرد مشاهده کرد.در مقابل،گروهی در مواجهه با موضوع ابلیس در ظاهر رویکرد روشنی نگرفتند.در غالب پژوهش ها، عطار را در این گروه جای داده اند. اما در این پژوهش بر آنیم که به گواهی آثار، عطار در وجه غالب ابیاتش همچون حلاج و عین القضات در مقام دفاع از ابلیس بر آمده است. در آن دست از ابیات عطارکه با تفسیر متعارف قرآنی همخوان است نیز رد پای دفاع دیده می شود. با ذکر این توضیح که عطار در این گونه ابیات تنها نقش روایتگری داشته است. در آثار منظوم عطار، روایتی از ابلیس مشاهده می شود که می توان بر اساس تراژدی ارسطویی تحلیل شود. این بررسی با روشی توصیفی-تحلیلی، شامل تحلیل عمیق عناصر اصلی تراژدی و چگونگی تجلی آن در داستان و شخصیت ابلیس است.عطار در آثار خویش سلسله وقایعی را بیان نموده است که در آن ابلیس بعنوان شخصیتی چند وجهی، دارای نقشی مرکزی بوده و با کنش ها و انتخاب هایش، وقایعی را موجب می شود که در نهایت در مقام قهرمان با برانگیختن احساس ترحم و همزاد پنداری، وموجب تزکیه و پالایش روحی در مخاطب می شود

کلیدواژه ها:

تراژدی ، ارسطو ، عطار ، ابلیس ، قهرمان