مروری بر مدیریت زیستی فرسایش شیاری و آبکندی با تاکید بر انتخاب گونه های گیاهی مناسب

خاک به عنوان یکی از مهمترین ارکان منابع طبیعی، نقش بسیار عمده ای در زندگی انسان دارد. در میان فرآیندهای مختلف تخریب سرزمین، فرسایش خاک بزرگترین تهدید به حساب آمده و به عنوان سازوکاری پویا به شمار آمده که بایستی با تغییر دیدگاه و فراتر از گذشته به کاهش و مدیریت به هنگام آن پرداخته شود. چرا که هرگونه اقدامی بدون توجه به اصول فنی و پایدار محیط زیستی، تاثیرات جبران ناپذیر و یا پرهزینه ای را رقم می زند. پژوهش حاضر به ارائه الگو برای انتخاب گونه های گیاهی مناسب به منظور کاهش و مدیریت زیستی فرسایش شیاری و آبکندی خاک در راستای توسعه پایدار و حفاظت از آب و خاک می پردازد. بعد از مرور منابع فرسایش در پژوهش های متعدد، تاثیر برخی از گونه های گیاهی از لحاظ ویژگی های تاج پوشش، ساقه، ریشه و شرایط سازگاری و تکثیر در فرسایش شیاری و آبکندی مورد بررسی قرار گرفت. گیاهان پیشنهادی در پژوهش های مروری عموما چند ساله و با ساقه های سخت بودند که جوامع گیاهی با پوشش متراکم فوقانی و ریشه متراکم و عمیق را دارا بوده، تحمل شرایط خشک و مرطوب خاک را داشته و در صورت مدفون شدن توسط رسوبات، توان رشد و نموی مجدد را داشته باشند. در این پژوهش علاوه بر پتانسیل و گستردگی بالای گونه های گیاهی در کنترل فرسایش آبکندی و نیازمندی توجه بیشتر به مهندسی زیستی در احیا و کنترل آبکندها، برخی گونه های مناسب مانند نی (Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud)، وتیور (Chrysopogon zizanioides L.)، پنجه مرغی (Cynodon dactylon (L.) Pers)، گز پرشاخه (Tamarix ramosissima Ledeb)، کهور دره ای (Prosopis koelziana Burkil)، دیوخار (Lycium depressum Stocks)  پیشنهاد شده است که می تواند الگوی مناسبی برای اتخاذ تصمیمات مدیریتی و اجرایی پروژه های مرتبط با احیای پوشش گیاهی و مدیریت زیستی فرسایش در سطح ملی باشد.

کلیدواژه ها:

احیای زیستی ، تخریب سرزمین ، فرسایش خاک ، مهندسی زیستی