تحلیل خوشه ای و ترسیم نقشه علمی مطالعات نهج البلاغه در پایگاه استنادی جهان اسلام

ساختار مفهومی واژگان به شبکه ای از ارتباطات معنایی بین واژگان اشاره دارد که نشان می دهد چگونه مفاهیم و کلمات در یک متن یا مجموعه داده ها به هم مرتبط هستند. به عبارت دیگر، ساختار مفهومی واژگان، چارچوبی است که نشان می دهد واژگان چگونه در کنار هم معنا می سازند و چه مفاهیمی بیشترین اهمیت را دارند. بررسی ساختار مفهومی مفاهیم نهج البلاغه اهمیت زیادی دارد، لذا این پژوهش، به تحلیل کمی مطالعات مرتبط با نهج البلاغه می پردازد. در این مطالعه، ساختار علمی این حوزه از سال ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۲ه.ش بررسی شده و خوشه های اصلی پژوهشی، ابعاد مفهومی و موضوعات کلیدی هرخوشه شناسایی شده است. این پژوهش با بهره گیری از فنون کتاب سنجی و تحلیل هم رخدادی واژگان انجام شده است. تعداد ۱۳۴۵ مدرک از پایگاه استنادی پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) استخراج گردید تا روند پژوهش های مرتبط با نهج البلاغه را، در بازه زمانی ۲۵ ساله، شناسایی کند. تحلیل خوشه ای و نمودار راهبردی برای ترسیم ساختار مفهومی پژوهش ها و شناسایی زیرحوزه ها و روابط بین آن ها در این حوزه به کار گرفته شده است. یافته های پژوهش نشان داد که ساختار مفهومی این حوزه از دوازده خوشه به این شرح تشکیل شده است: ۱. نامه ها و خطبه های نهج البلاغه؛ ۲. درونمایه های نهج البلاغه؛ ۳. نهج البلاغه و جامعه؛ ۴. حکومت و حکمرانی در نهج البلاغه؛ ۵. قرآن و نهج البلاغه؛ ۶. تاثیر نهج البلاغه بر شعر و شاعران؛ ۷. تحلیل مضمون های نهج البلاغه؛ ۸. شایسته سالاری در آموزه های نهج البلاغه؛ ۹. اخلاق کارگزاران در نهج البلاغه؛ ۱۰. مدیریت و زیباشناسی در نهج البلاغه؛ ۱۱. امام علی(ع) و ۱۲. نهج البلاغه و تربیت. علاوه بر این، با تحلیل محتوای مقالات منتشر شده، موضوعات نوظهور در حوزه نهج البلاغه شناسایی شدند. خوشه ها، ابعاد و موضوعات کلیدی این حوزه را بازتاب می دهند. این پژوهش می تواند به سیاست گذاران و پژوهشگران در تدوین برنامه های راهبردی و شناسایی شکاف های پژوهشی کمک کرده و مسیر پژوهش های آتی را روشن سازد

کلیدواژه ها:

نهج البلاغه ، نامه ، خطبه ، زیباشناسی ، تحلیل خوشه ای