تاثیر فین تک بر شمول مالی و ثبات مالی در منتخبی از کشورهای در حال توسعه

هدف: هدف این پژوهش، بررسی نقش توسعه فین تک در ارتقای شمول مالی و ثبات مالی در کشورهای در حال توسعه است. با گسترش سریع خدمات مالی دیجیتال، فین تک به یکی از ابزارهای کلیدی برای افزایش دسترسی اقشار مختلف جامعه به خدمات مالی رسمی تبدیل شده است. با این حال، در کنار آثار مثبت فین تک بر گسترش شمول مالی، نگرانی هایی در خصوص پیامدهای آن بر ثبات مالی، ریسک های سیستمی و پایداری نظام بانکی مطرح شده است. ازاین رو، این مطالعه تلاش می کند تا روابط پویا و علی میان توسعه فین تک، شمول مالی و ثبات مالی را به صورت هم زمان و در یک چارچوب اقتصادسنجی پویا بررسی کند. تمرکز اصلی پژوهش، بر شناسایی جهت و شدت اثرهای فین تک بر شمول مالی و ثبات مالی است تا مشخص شود آیا توسعه خدمات مالی دیجیتال، می تواند بدون ایجاد مخاطرات ساختاری، به بهبود عملکرد نظام مالی در کشورهای در حال توسعه منجر شود یا خیر. روش: در این پژوهش از داده های پانلی ۳۸ کشور در حال توسعه، طی دوره زمانی ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۳ استفاده شده است. به منظور تحلیل روابط پویا و درون زای متغیرها، مدل خودرگرسیون برداری پانلی (PVAR) به کار گرفته شده است. پیش از برآورد مدل، آزمون های ایستایی انجام شده است. نتایج این آزمون ها نشان می دهد که تمامی متغیرها در سطح معناداری ۵ درصد ایستا هستند. وقفه بهینه مدل، بر اساس معیارهای اطلاعاتی، برابر با یک دوره زمانی انتخاب شده است. شاخص ثبات مالی از طریق Z-score بانکی، به عنوان معیاری برای سنجش پایداری نظام بانکی محاسبه شده است. شاخص شمول مالی با استفاده از روش تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و بر مبنای متغیرهایی شامل تعداد شعب بانکی، دستگاه های خودپرداز، حجم وام ها و سپرده های بانکی استخراج شده است. شاخص فین تک نیز با استفاده از میزان بهره گیری از پرداخت های دیجیتال مبتنی بر تلفن همراه، اندازه گیری شده است. برای تبیین روابط علی و پویای میان متغیرها، از آزمون علیت گرنجری، توابع عکس العمل آنی و تجزیه واریانس خطای پیش بینی استفاده شده است. یافته ها: نتایج آزمون پایداری، ثبات ساختاری مدل PVAR را تایید می کند. بر اساس نتایج آزمون علیت گرنجری، رابطه علی یک طرفه ای از فین تک به شمول مالی مشاهده می شود که بیانگر نقش توسعه خدمات مالی دیجیتال در گسترش دسترسی مالی است. همچنین، رابطه علی دوطرفه ای بین فین تک و ثبات مالی وجود دارد که تعامل متقابل میان نوآوری های مالی دیجیتال و پایداری نظام مالی را نشان می دهد. افزون براین، نتایج حاکی از وجود رابطه علی یک طرفه از ثبات مالی به شمول مالی است. توابع عکس العمل آنی نشان می دهد که شوک های مثبت فین تک و ثبات مالی، اثر مثبت و معناداری بر شمول مالی در افق زمانی ۱۰ دوره ای دارند، در حالی که شوک های تورم و نرخ ارز در بلندمدت، اثر منفی بر شمول مالی برجای می گذارند. واکنش ثبات مالی به شوک های فین تک و شمول مالی در کوتاه مدت مثبت است؛ اما در بلندمدت به صورت منفی ظاهر می شود که گویای ماهیت پویا و بالقوه غیرخطی این روابط است. نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان می دهد که توسعه فین تک می تواند به عنوان ابزاری موثر برای ارتقای شمول مالی در کشورهای در حال توسعه عمل کند، بدون آنکه در بلندمدت، تهدیدی جدی برای ثبات مالی ایجاد کند. با این حال، اثرهای فین تک بر ثبات مالی، به مدیریت و نظارت مستمر نیاز دارد؛ زیرا در بلندمدت می تواند مخاطرات بالقوه ای برای پایداری نظام مالی ایجاد کند. در مجموع، نتایج بر ضرورت طراحی چارچوب های نظارتی هوشمند و تقویت زیرساخت های مالی دیجیتال تاکید دارد تا ضمن بهره برداری از مزایای فین تک، در جهت گسترش شمول مالی، ثبات مالی نیز حفظ شود.

کلیدواژه ها:

فین تک ، شمول مالی ، ثبات مالی ، علیت گرنجری