عنوان مقاله: تحلیل نظام فضایی معماری بازارهای سنتی ایران با هدف استخراج الگوهای طراحی برای مراکز تجاری معاصر در فضای جغرافیایی ایران (مطالعه موردی: بازار تاریخی تبریز)

این پژوهش با هدف تحلیل نظام فضایی معماری بازارهای سنتی ایران و استخراج الگوهای طراحی قابل بهره برداری برای مراکز تجاری معاصر در فضای جغرافیایی ایران انجام شده است و بازار سنتی تبریز به عنوان نمونه موردی اصلی انتخاب گردید. روش تحقیق از نظر ماهیت کاربردی از نظر رویکرد، کمی–تحلیلی مبتنی بر تلفیق تحلیل نحو فضا سنجش ادراکی کاربران است. داده های فضایی با نرم افزار دپث مپ و شاخص های هم پیوندی، انتخاب مسیر و عمق فضایی تحلیل شد و داده های ادراکی از طریق پرسشنامه در میان ۱۸۰ نفر از کاربران گردآوری گردید. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ تایید و تحلیل ها با آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه انجام شد. نتایج نحو فضا نشان داد که راسته های اصلی بازار از هم پیوندی و انتخاب مسیر بالایی برخوردارند فضاهای عمیق تر الگوی آرام تر و تخصصی تری از فعالیت را شکل می دهند. یافته های همبستگی حاکی از رابطه مثبت معنادار تمامی متغیرها با کیفیت فضایی است و قوی ترین رابطه با اجتماع پذیری مشاهده شد. مدل رگرسیون نیز نشان داد که اجتماع پذیری و راحتی و تصویر ذهنی بیشترین سهم را در تبیین کیفیت فضایی دارند. جمع بندی نتایج بیانگر آن است که موفقیت فضایی بازار تبریز حاصل پیوند مستقیم میان منطق شبکه ای فضا، تنوع فعالیت ها و ظرفیت بالای تعامل اجتماعی است. بر این اساس، اصولی نظیر شبکه حرکتی چندمسیره، توزیع متوازن حرکت، سلسله مراتب فضایی، گره های مکث اجتماعی، خوانایی فضایی و پیوند فعال با بافت شهری به عنوان مهم ترین الگوهای قابل ترجمه برای طراحی مراکز تجاری معاصر استخراج شد. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی علمی برای بازاندیشی در سیاست ها و شیوه های طراحی فضاهای تجاری می سازد.

کلیدواژه ها:

نظام فضایی ، بازار سنتی تبریز ، نحو فضا ، مراکز تجاری معاصر