سنت آرامگاه سازی ایرانی - شیعی در جنوب خراسان: بازشناسی معماری امامزاده زیدالنار شهرستان قاین

مزار امام­زاده زیدالنار یکی از بناهای شاخص آرامگاهی استان خراسان جنوبی است که در روستای آفریز از توابع شهرستان قاین واقع شده است. این بنای باشکوه یادآور سبک معماری اصیل ایرانی است که به­ دلیل اهمیت و اعتبار فرد مدفون بر سر مزار وی برپا شده و زائران را به سوی خود جلب می­ کند. بر خلاف این موضوع، تاکنون پژوهش چندانی درباره جنبه ­های معماری این بنا انجام نشده است و پژوهش حاضر تلاش دارد تا با تکیه بر شواهد میدانی و مطالعات کتابخانه ­ای به بررسی ویژگی ­های معمارانه آن بپردازد. در این راستا نگارندگان تلاش کرده اند تا در وهله نخست تمامی ویژگی­ های فنی و تزیینی اثر را استخراج نموده و در نهایت به گاهنگاری و تبیین اثر بپردازند. مقاله حاضر در پی پاسخ به این پرسش­ها است؟ ۱- آیا شخصیت مدفون در آرامگاه با بررسی منابع همخوانی دارد؟ ۲- تاریخ ساخت بنا به چه دوره­ای بر می­ گردد و از چه ویژگی­ های معماری برخودار است؟ نتایج پژوهش پیش رو نشان می­ دهد که منابع محلی و مردم منطقه شخصیت مدفون در بنا را زیدالنار معرفی می­ کنند، با وجود این برخی بر این باور هستند که مدفن امامزاده زید النار در سامرا است. در رابطه با تاریخ ساخت بنا اگرچه منابع محلی بیان می­ کنند که نخستین سازه بر روی مزار در دوران عباسیان ساخته شده است، اما بنای فعلی در دوره صفویه بازسازی اساسی گردیده و ویژگی­ های معماری صفویه را می توان در تزیینات و کتیبه­ های آرامگاه مشاهده کرد.

کلیدواژه ها:

آرامگاه امامزاده زیدالنار (ع) ، آفریز ، شهرستان قاین ، معماری دوران اسلامی ، دوران صفوی