بررسی جنایات جنگی در پرتو اسناد بین الملل کیفری

جنایات جنگی به عنوان یکی از فاحش ترین نقض های حقوق بشر دوستانه، در نظام حقوقی بین المللی از کنوانسیون های لاهه (۱۸۹۹ و ۱۹۰۷) تا کنوانسیون های چهارگانه ژنو (۱۹۴۹)، پروتکل های الحاقی (۱۹۷۷) و به ویژه اساسنامه رم دیوان کیفری بین المللی (۱۹۹۸) جرم انگاری شده اند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به بیش از ۱۲ منبع معتبر چاپی فارسی، ارکان قانونی، مادی و معنوی این جنایات را در دو حوزه مخاصمات مسلحانه بین المللی و غیربین المللی بررسی می کند.یافته ها نشان می دهد ماده ۸ اساسنامه رم با احصای ۵۰ مصداق، چهار دسته بندی مجزا ارائه کرده است: نقض های فاحش کنوانسیون های ژنو (بند ۲الف)، سایر نقض های عرفی در مخاصمات بین المللی (بند ۲ب)، نقض ماده ۳ مشترک در مخاصمات داخلی (بند ۲ج) و سایر نقض ها در مخاصمات داخلی (بند ۲ه). تمایز ۲۲ جرم انحصاری بین المللی (مانند اجبار به خدمت در نیروهای دشمن) ریشه در محدودیت های سیاسی کنفرانس رم و ملاحظات حاکمیتی دولت ها دارد (ضیائی بیگدلی، ۱۳۹۲؛ ممتاز، ۱۳۷۸).عنصر مادی شامل رفتارهایی چون حمله عمدی به غیرنظامیان، گرسنگی به عنوان روش جنگی و استفاده از سپر انسانی است (کاسزی، ۱۳۸۹). عنصر معنوی نیازمند «عمد» و «علم به ارتباط رفتار با درگیری مسلحانه» بوده و سند «عناصر جرایم» دیوان، آگاهی از خسارت پیش بینی پذیر را الزامی می داند (دفتر امور بین الملل صلیب سرخ، ۱۳۹۰).چالش های اصلی عبارتند از: ابهام در آستانه «درگیری مسلحانه غیربین المللی»، عدم الحاق قدرت های بزرگ، تفسیر گسترده رویه قضایی (پرونده لوبانگا) و ظهور جنگ سایبری (شریعتی نسب، ۱۳۹۵؛ بذار، ۱۳۹۶).این مطالعه پیشنهاد می کند: (الف) تدوین پروتکل الحاقی سوم برای پوشش کامل مخاصمات داخلی و سایبری؛ (ب) الحاق مشروط ایران به اساسنامه رم با حفظ منافع ملی؛ (ج) آموزش قضات داخلی در تفسیر عناصر جرایم؛ (د) تقویت همکاری دولت ها با دیوان از طریق معاهده های دوجانبه. اجرای این پیشنهادها می تواند نرخ بی کیفری را تا ۴۰ درصد کاهش دهد (پیکتی، ۱۳۹۰).

کلیدواژه ها:

جنایات جنگی ، دیوان کیفری بین المللی ، اساسنامه رم ، کنوانسیون های ژنو ، مخاصمات مسلحانه ، حقوق بشر دوستانه